Mẹ

Ru con,con ngủ đi con
Cho dù mưa bão,mẹ còn phải đi
Con ngoan giữ mẹ làm chi
Ở nhà với cún,lấy gì mà ăn?
Lời ru đã bấy nhiêu năm
Lớn rồi mới thấy băn khoăn nỗi nhà

Một mùa đông qua
Hai mùa đông qua
Con thương mẹ tuổi đã già
Mà chưa trút nổi gánh nhà cho ai
Lo từ hạt gạo củ khoai
Từng cân muối mặn,một hai vải cà
Lo con theo kịp người ta
Manh quần tấm áo gọi là ấm thân

Ba lăm tuổi xuân,
Ba sáu tuổi xuân
Cảnh nhà lỡ bước gian truân
Gặp cơn đói kém,mẹ nhằm kỳ sinh
Mẹ gầy da nổi gân xanh
Cơm không đủ bữa,mẹ dành cho con
Mẹ ngồi ăn củ khoai non
Của hai đứa lớn khi hôm mót về
Mẹ ngồi vét cháy cơm khê
Mưa rơi nhà dột,bốn bề buốt xương

Đứa lớn đến trường
Đứa nhỏ đến trường
Gạo đùm tay nải,
Cá bỏ ống bương
Một thân mẹ phải tìm đường xở xoay
Được bữa hôm,thiếu bữa mai
Cắn răng mẹ chịu,nào ai đỡ đần
Mưa đông ướt áo tứ thân
Nắng hè cát bỏng nung chân mẹ già
Trăm làng,trăm chợ mẹ qua
Là cho lũ trẻ được ra hồn người
Còn thân mẹ đó, mẹ ơi
Suốt đời lôi nón,cắn tơi suốt đời

Đứa lớn nên người,
Đứa nhỏ nên người
Tiếng thơm lan tỏa khắp nơi
Mẹ nghèo,mẹ cũng thấy vui trong lòng
Cho dù đời mẹ long đong
Con mẹ thành đạt,mẹ không quản gì

Giã từ buổi ấy con đi
Nhìn đôi mắt mẹ làn mi lệ tràn
Con đi cách trở giang san
Mang theo hình mẹ muôn vàn nhớ thương
Con đi xa cách quê hương
Mỗi gian nan,mỗi bước đường mẹ theo
Con đi băng núi vượt đèo
Vẳng nghe lời mẹ ru chiều năm nao
Cảnh nghèo thêm nặng ơn sâu
Nào con đã có gì đâu đáp đền
Một đời vất vả chưa yên
Mẹ ơi thương lắm viết nên thơ này
Từ trong gian khó hôm nay
Cuộc đời ắt sẽ có ngày nở hoa
Lời ru từ những ngày qua
Lớn lên càng thấm vào da,vào lòng.

Để thể hiện được hết tình yêu thương của một đứa con đối với mẹ mình,chọn thể thơ nào cho phù hợp là rất khó. Nếu làm thơ lục bát thì quá non nớt trước chuyện Kiều,mà làm song thất lục bát thì sao bằng được Chinh phụ ngâm. Từ suy nghĩ đó tôi chọn một hình thức thể hiện khác,na ná như một làn dân ca Nghệ-Tĩnh,với các câu điệp khúc khi bắt đầu từng khổ thơ.Về ngôn từ,tôi muốn khi đọc,mẹ sẽ hòa vào những gì mà mẹ từng trải qua thường nhật.Ở quê,các bà vẫn hay nựng con là “chó con” nên tôi đã viết “Con ngoan giữ mẹ làm chi .Ở nhà với chó ,lấy gì mà ăn.” Thế nhưng sau này cứ đọc đến câu đó,nhiều người bảo tôi là đã lấy hình ảnh “bán chó ,bán con” của chị Dậu trong tác phẩm Tắt đèn của Ngô Tất Tố;cho nên theo gợi ý của một bạn đọc ở Báo Đầu Tư,tôi đã chữa từ “chó”thành từ “cún”. Còn hai câu “Mưa đông ướt áo tứ thân.Nắng hè cát bỏng nung chân mẹ già” là để tả cuộc đời quanh năm buôn bán nuôi con của mẹ.Với một chiếc gánh trên vai,mẹ đã bươn chải làng này qua chợ nọ để kiếm đủ miếng cơm,manh áo cho con. Mùa đông gió bấc,mưa phùn làm ướt tấm áo che thân là lúc mẹ cảm thấy rét buốt vô cùng,nhất lại là khi một mình lầm lũi trên đường.Dùng cặp từ “mưa đông” vừa đối được với “nắng hè” của câu sau,lại vừa tránh được sự vay mượn từ thơ Tố Hữu (Mưa phùn ướt áo tứ thân).Hàng ngày,mẹ thường dậy từ ba, bốn giờ sáng,gồng gánh lên đường.Giữa trưa là lúc mẹ phải bươm qua Truông Vùn cát bỏng.Với gánh nặng trên vai và đôi chân không giày dép,mẹ chạy được một đoạn lại phải dừng,lấy chân khỏa cát đứng nghỉ cho đỡ nóng rồi lại tiếp tục đi.Qua khỏi Truông Vùn hai bàn chân mẹ đỏ như tôm luộc , rát bỏng. “Nắng hè cát bỏng” thực ra chưa tả hết cảnh đó đâu,nhưng còn biết nói gì cho hơn? Có nhiều người hỏi tôi về cụm từ “lôi nón cắn tơi” được dùng trong câu “Suốt đời lôi nón cắn tơi…suốt đời” .Câu này tôi chuyển thể từ câu ngạn ngữ “Cắn cổ tơi,lôi cổ nón” ở quê tôi hay dùng. Đây không phải là hình ảnh chỉ riêng của mẹ tôi,mà là hình ảnh chung của những người mẹ dầm mưa dãi nắng nuôi chồng,nuôi con. Cái áo tơi ở Nghệ-Tĩnh được chằm bằng lá,có cái dây quai tơi quàng quanh cổ. Khi mưa to,gió rét,để tránh cho hai hàm răng đánh vào nhau lách cách,nguời ta phải cắn vào dây tơi;và khi đi ngược gió,họ phải gò mình về phía trước,một tay nắm lấy quai nón cho khỏi bị gió thổi bạt về phía sau.Giá tôi là họa sĩ,tôi sẽ chọn vẽ hình ảnh này với tựa đề “Cắn cổ tơi,lôi cổ nón” để lưu truyền lại cho hậu thế biết được cuộc đời lầm than của những người mẹ đã trải qua thời kỳ chiến tranh và bao cấp, làm lụng để nuôi ta khôn lớn thành người.Tôi rất thích bức ảnh chụp một người mẹ quảy đôi quang gánh đang đi giữa một bãi cát rộng mênh mông. Tôi không nhớ tác giả của bức hình,nhưng tôi vẫn thường nghĩ đó chính là mẹ mình.Vào một ngày thứ bảy 13-11-1971, trước mắt tôi như hiện lên hình ảnh mẹ.Tôi làm hai câu thơ:

Cảnh nhà ai hiểu cho ta
Đường trơn gánh nặng,mẹ già yếu chân

Hình ảnh như vậy của mẹ tôi cứ theo tôi đi suốt đường đời.Khi tôi đã luống tuổi,mẹ vẫn như xưa,còn tôi rất bé bỏng . Đối với tôi “mẹ luôn là biển cả” và vì vậy ngay cả những ngày phải đi lao động cực nhọc,tạo ra các hồ nước mênh mông giữa sa mạc Xa-ma-ra,tôi cũng nghĩ rằng mẹ đang theo mình đến nơi này:

Sa mạc thành ra biển cả rồi
Chân trời xa tít,mịt mù khơi
Gió thổi mơn man như tình mẹ
Xôn xao sóng vỗ tiếng à ơi

Có lẽ con về nên biển đến
Giữa vùng cát trắng nắng chang chang
Tình mẹ cho con không bờ bến
Nước dâng thành biển rộng mênh mang

Đã bấy năm trời xa quê hương
Mẹ vẫn theo con mỗi dặm đườn
Quạt mát cho con ngày nắng bụi
Sưởi lòng con ấm lúc đêm sương.

Có một lần,tôi về thăm mẹ trước tết,mẹ chạy ra tận ngõ đón tôi.Tôi nhìn vào mắt mẹ,thấy đôi mắt sáng ngời,khuôn mặt mẹ rạng rỡ.Tôi nhận ra rằng tết của mẹ thực sự đến vào lúc con về chứ không phải lúc bày mâm cao cổ đầy.Tôi cầm bút viết bài “Tết của mẹ” và cũng từ cái giây phút đó,năm nào cứ trước tết,cho dù bận rộn đến đâu,tôi cũng cố sắp xếp về thăm để tạo niềm vui cho mẹ.

Khuôn mặt già nua rạng rỡ nụ cười
Khi thấy con về trước ngõ
Tết của mẹ thật sự đến rồi
Con nhận ra điều đó
Mẹ của con ơi,cả năm trời vò võ
Để có một ngày vui tết cùng con
Con đi xa từng bước lớn khôn
Nhưng đâu phải lúc nào cũng hiểu tròn lòng mẹ
Tết qua rồi,lại những ngày lặng lẽ
Mẹ khấn phật cầu trời phù hộ cho con.

Viết về mẹ là một đề tài bất tận của thơ ca.Mẹ vừa là sự sở hữu của riêng ta,vừa là của muôn người. Những vần thơ tôi viết về mình cũng chính là những vần thơ tôi muốn dâng hiến lòng mình đến bao người mẹ khác,đạc biệt là những người mẹ làng Cương gián quê tôi đã từng “cắn cổ tơi,lôi cổ nón” chạy từ làng này qua chợ nọ,nuôi con khôn lớn thành người.

Wesminster 9-2011
Hoàng Văn Huấn