Để đọc giả CGO biết thêm thông tin về tiềm năng của những người Cương gián đã từng có những đóng góp trong các lĩnh vực tự nhiên và xã hội, góp phần kích thích các bạn trẻ quê ta học tập và phấn đấu cao hơn, CGO xin đăng một số bài bình luận nêu trên, bắt đầu từ bài của PGS.TS Nguyễn Nghĩa Trọng. Mời bạn đọc đón xem.
PGS.TS. Nguyễn Nghĩa Trọng: Một vài cảm nhận về “Làng và phố”
“Làng và Phố” là tập thơ của Hoàng Văn Huấn do Nhà xuất bản Hội nhà Văn ấn hành quí IV năm 2009. Tác giả nguyên là Vụ trưởng – Giám đốc Trung tâm xúc tiến đầu tư phía Bắc, Bộ kế hoạch và Đầu tư. Ông đã có thơ in chung trong các tập “Duyên thơ”- NXB Văn hóa Thông tin, “Thơ hái dọc đường” –NXB Lao động, “Cây mỗi hoa”-NXB Dân tộc, “Một chẳng đường” và Nhớ”-NXB Hội nhà Văn. “Làng và Phố” là tập thơ in riêng gồm 64 bài được viết từ những năm 60 thế kỷ trước cho đến nay, ghi lại những xúc cảm, tâm sự đôi khi “khắc khoải” của tác giả cùng năm tháng trên những chẳng đường công tác, nghỉ ngơi. Dễ nhận ra đây là một tập thơ đậm chất trữ tình của một tâm hồn chân thật trải lòng với thi ca:
Những mộng ảo qua đi
Những mối tình đọng lại
Trong lòng ta nếu có gì khắc khoải
Biết cùng ai tâm sự, nếu không có thơ.
Lời đề tựa này đã định hướng, định tính thơ ông.
Thơ ca Việt Nam từ ca dao đến thơ bác học, từ các thi phẩm thời phong kiến trung đại đến cận đại, hiện đại qua Thơ Mới, thơ Cách mạng – Kháng chiến là một dòng chạy đậm đặc của trữ tình. Đúng là thơ chủ về tình. Hoàng Văn Huấn đi theo dòng thơ ấy tức là đi vào bản chất của thơ truyền thống dân tộc.
Ông dành nhớ thương, yêu mến cho tất cả những người thân thuộc: mẹ cha, o chú, vợ con, cháu bé, bạn bè, thầy giáo cùng những cô em đầy luyến nhớ. Hình ảnh mẹ ông hiện ra nhiều lần, chân thành, xúc động với cảnh vất vả đói nghèo thủa xưa:
Mẹ ngồi vét cháy cơm khê
Mưa rơi, nhà dột bốn bề buốt xương
Mà cho đến tuổi già “cả năm trời vò võ” vẫn phải:
Lo từng hạt gạo, củ khoai
Từng cân muối mặn, một hai vại cà
(Từ trong lời ru của mẹ)
Bóng dáng người cô hiền hậu chốn quê ở “O tôi” đậm lòng nhân ái, được mọi người thương mến sáng lên trong tám dòng thơ năm tiếng:
Ở đâu có người đói
O biếu cơm, biếu tiền
Người ốm đau, mệt mỏi
O thăm hỏi, thuốc thang…
Cả làng đều gọi O
Từ khi O còn trẻ
Giờ già rồi vẫn thế
Cả làng đều gọi O.
(O tôi)
Ông “Nhớ Dũng” bằng hai khổ thơ mở đầu và kết thúc giản dị, nặng trĩu nỗi buồn:
Chuyến máy bay mồng bảy
Chở người thân đi xa
Còn mình tôi ở lại
Lòng buồn không bến bờ…
……….
Chuyến máy bay mồng bảy
Dũng đi xa, thật xa
Mình tôi quay trở lại
Bước chân đi thẫn thờ
(Nhớ Dũng)
Tác giả là người đa tình. Ông luôn nhớ những những người bạn gái từ thủa học trò gặp nhau “buổi trưa bên lớp học năm nào” (Từ bao giờ) ở đường làng chốn quê hay nơi “bến nước sông xanh, Một chiều ta đã tỏ tình với nhau” (Hình như). Ông bịn rịn trước đôi “mắt buồn” của “em gái Hà Dung” lúc rời Pu San Hàn Quốc và buồn da diết khi từ biệt cô gái choàng vải đen theo luật đạo Hồi ở xóm nhỏ Garma mà giữa hai người đã cảm nhận được tình yêu của nhau nhưng “không thể trao em một chiếc hôn nóng hổi” bởi “Giữa hai ta sừng sững đạo và đời” (Chia tay).
Thuận theo truyền thống thơ dân tộc trong quá khứ, Hoàng Văn Huấn hay ghi lại cảm xúc khi đến những vùng đất khác nhau. Đó là những bài thơ vịnh cảnh, tức cảnh sinh tình. Ông đi nhiều, thường tới những nơi phong cảnh đẹp. Ở trong nước là Hồ Tây, Sa pa, Bích Động, Tam Cốc, Hạ Long, Đồ Sơn, Cửa Lò, Nha Trang, Cam Ranh, Mũi Né, Vũng Tàu…Ngoài biên giới là đất nước Kim chi, Bình Nhưỡng, Hán Thành, Pu San, Vạn Lý Trường Thành, Gentinh, Singapor, Kualalampua, Niagara, Toronto, Baghdad..Giữa đất nước “Ngìn lẻ một đêm” bỗng nghe xuân gọi, ông nhìn thấy cảnh đẹp:
Mơn man cành lá bàn tay nắng
Nhuộm rực vườn cam những trái hồng
(Nhớ xuân Hà Nội)
Trước cảnh sơn thủy hữu tình Tam Cốc-Bích Động, cảm xúc làm câu thơ có hồn:
Tình tràn lên ngược, nước đổ về xuôi
Lom khom bóng núi mê hồn trận
Nắng nhạt mờ xa nơi cuối trời
(Bích Động-Tam Cốc)
Giàu tình, đậm cảnh là nét nổi trội trong thơ Hoàng Văn Huấn. Ông chịu ảnh hưởng khá rõ thơ ca truyền thống nên cái bóng của nó cả hai mặt mạnh và yếu đều in dấu nơi thơ ông. Tứ thơ và âm điệu đầu thế kỷ XX hiện diện trong những bài “Mắt vàng”, “Hình như”. “Nhớ”, “Xuân”…Còn rơi rớt những hình ảnh sáo mòn như “mùa xuân dịu ngọt”, “rũ áo phong sương”, “cành hoa dâng đời”, “đẹp tựa ánh trăng rằm”…trong một số bài thơ. Đôi lúc câu thơ còn quá thật thà, thiếu chọn lọc từ ngữ theo yêu cầu của nghệ thuật ngôn từ: “Tôi trở lại Điện biên trăm nhớ ngàn thương/lòng hàm ơn cứ dâng tràn nhịp thở”.
Nhưng khi tác giả thoát khỏi điệu thơ quen thuộc, đem vốn sống từng trải và trí tuệ vào thơ thì thi tứ bừng sáng, đậm màu hiện đại, cuốn hút. Tôi muốn nói đến bài thơ thế sự mở đầu tập thơ “Làng và Phố”:
Họ cãi nhau cần đưa phố về làng
Họ cãi nhau cần đưa làng ra phố
Làng và phố đâu hay, đâu dở
Họ cãi nhau như thế suốt đêm trường
Ông lão đập hai chân vào nhau rồi lên giường
Gió mát thổi, ông ngủ liền tới sáng
Bà lão múc cho ông bát chè xanh nóng
Ông uống nước chè mắt toại nguyện lim dim
Ông gật gù: làng thật bình yên!
Cô gái ngực căng tròn, hai bờ vai trắng muốt
Bước vào phòng disco
Đèn xé vào làn da
Nhạc đập vào hơi thở
Cô buông mình vào đó:
Phố mới tuyệt làm sao!
Còn họ cứ cãi nhau
Chuyện đưa phố về làng hay đưa làng ra phố.
Bài thơ có kết cấu chặt chẽ, tương phản giữa những mặt đối lập, đậm chất đối thoại dân chủ, trực diện của hơi thở thời đại đầy sức hấp dẫn bởi cách đặt vấn đề gay cấn. Tứ thơ mới. Hình ảnh thực sinh động, sắc nét tiêu biểu cho đời sống đất nước thời nay. Làng và Phố, nông thôn và thành thị, cũ và mới, già và trẻ, đứng yên và vận động đang diễn ra từng giờ. Cảnh làng quê với ông lão đập hai chân đất rồi lên giường ngủ một mạch tới sáng trong gió mát, tỉnh dậy được bà lão múc cho bát nước chè xanh, uống xong lim dim sảng khoái, gật gù cảm nhận cảnh bình yên làng quê. Cảnh ấy, người ấy, cách sống ấy tiêu biểu cho đời sống nông thôn phổ biến ngày xưa yên ả nay còn sót lại, thích hợp với những tâm hồn yêu mến sự êm đềm, bình lặng. Còn thành phố ngày nay lại hiện ra với cô gái tươi trẻ, xinh đẹp rừng rực sức sống buông mình vào phòng nhảy disco dưới ánh điện quay cuồng như xé da và âm nhạc bùng nổ đập vào từng hơi thở với cảm nhận tuyệt vời về đời sống đô thành thời đổi mới. Nhịp thơ nhanh, sôi động, hối hả bởi các động từ mạnh “xé”, “đập”, “buông”…dựng lên hình ảnh chói lói, sắc nhọn đầy ấn tượng.
Hai cảnh ngược nhau được tổ chức theo lối môngtagiơ của điện ảnh. Mỗi cảnh có vẻ đẹp riêng, quyến rũ riêng. Bởi vậy mà những người cảm nhận ngày nay cứ “lương tâm tùy mạng mỡ” mà tranh cãi suốt đêm trường “đâu hay, đâu dở”.
Bài thơ mang ý vị triết lý: cuộc sống luôn có những mặt mâu thuẫn, đối lập. Đừng tranh cãi làm chi trước những vẻ đẹp phong phú khác nhau và các gu thẩm mỹ riêng biệt.
Đây là bài thơ hay, gọn, chắc, đáng dùng tên cho thi tập. Xin chúc mừng thành công này của tác giả Hoàng Văn Huấn.
