Kỳ I:Bão biển
Tôi thích đứng trước biển nghe bão gầm rú.
Sóng mãnh liệt. Những cột sóng cao ngất, vọt lên không trung rồi ầm ĩ đổ ập vào bờ. Sóng bải hoải chịu thua đất liền. Sóng thét lên oai hùng rồi ngất ngưỡng tan ra thành nước mềm. Và gió. Gió vít cong hàng phi lao. Tiếng gió thổi âm u.
Cảm giác mình là hạt cát, bay lên không trung, nhẹ tênh. Hoặc hoá thân làm ngọn gió cuồn cuộn thổi về vô tận. Làm con sóng nổi nênh phiêu dạt mơ hồ. Đứng trước bão biển, bao lần tôi ước ao. Rồi giọt mưa lạnh buốt làm tôi chợt tỉnh. Bão luôn ồn ào từ phía đại dương, bão đến từ những đám mây đen lưng chừng trời. Nhìn ra mắt bão, một màu xám xịt.
Đợi đến lúc gió mạnh và mưa như trút, tôi tung tăng chạy về nhà. Ngày đó chưa có điện, toàn xã Cương Gián tối om. Mọi căn nhà đều cửa đóng then cài kín như bưng tránh gió. Từ chiều, bản tin trên đài tiếng nói Việt Nam đã thông báo tin bão khẩn cấp. Tin bão gần. Hình như cả làng cả xã chẳng có chiếc tivi nào. Đói. Nhà nào nhà nấy mua thêm dầu; đong thêm gạo; dự trữ thêm cá khô dự phòng trong ba ngày mưa tháng rét. Nhà nào nhà nấy giăng lưới trùm kín ngói, lấy chạc cột mái nhà với gốc cây đề phòng gió giật khỏi tốc ngói, sập tường. Ngày đó, tôi lon ton giữa hai chỗ ở: hoặc là nhà Nội, có ông bà, o và em gái; hoặc trú ở nhà bác Thọ. Bố tôi hồi đó đang nghiên cứu sinh ở Liên Xô. Tôi sinh ra, lớn lên, Bố bận đi bộ đội biền biệt. Tôi thèm được nằm trên cánh tay ấp của Cha mình.
Tôi khóc. Chú Nam vừa đánh tôi. “Đi mô giữa đêm hôm mưa gió, thằng kia ?”, chú huơ ngọn roi vun vút trên đầu. Chú như Cha mình. Đánh tôi đau nhất nhưng cũng thương tôi nhất. Răn dạy đến nơi đến chốn. Nói trước quên sau là alê, bợp tai ngay. Có hôm tôi có lỗi, chú cầm hai chân, quăng tôi vào tường rơi cái độp. Ngoan hiền nhưng tôi cũng gan lỳ, ngoài những trận đòn của chú Nam, tôi thường bị ông y tá hàng xóm làm nghề tiêm người doạ mổ bụng moi gan lấy mật, khi tôi làm nũng và khóc. Nhiều bữa, ông Chắt Vượng nhà kế bên dùng thúng buộc dây, thả tôi xuống giếng. “Khóc nữa không. Khóc nữa là ông thả dây cho mi chìm luôn”. Ôi ấu thơ, những trận đòn khiếp đảm gần 30 năm sau vẫn làm tôi giật mình trong mơ ngủ. Lớn lên, tôi nghe o Lý (em chú Nam) vỗ về: “Mi ngoan thì ngoan, mà cũng lỳ đòn. Mi như con búp bê”. o Lý, o Đào, o Hồng, o Liên, là những người chiều chuộng “con búp bê” nhất nhà. Các o, các chú chưa lập gia đình. Thành ra tôi là người nhỏ tuổi nhất. Nhỏ tuổi nên được cưng chiều.
Chúng tôi ngồi bên nhau, chờ bão. Bão mạnh trên cấp 12. Gío ầm ào rồi lặng yên. Không khí ngột ngạt. Trước khi bão đến đất trời thường lặng thinh và ngột ngạt. Chú Nam nói: “bắt đầu rồi đấy”.
Ngô rang trộn lạc rang là hai món ngày mưa đằm thắm ở quê. Nằm trên giường nhâm nhi hạt ngô bùi bùi, thò chân ra cửa sổ cho từng giọt mưa nhỏ tí tách bàn chân; trùm kín chăn nghe tiếng sấm vang rền cười khúc khích. Thú vị lắm. Bác Thọ thường hát ru tôi. Điệu trống quân. Kể chuyện ngày xửa ngày xưa quýt làm cam chịu. Trong câu chuyện kể, tôi thấy mình bay bổng muốn hoá thân thành những nhân vật cổ tích. Ngớt mưa, lũ trẻ trong xóm nghèo ùa nhau ra đường, bứt lá tre kết thuyền thả xuống dòng nước nhỏ. Tiếng trẻ nô đùa ỏm tỏi. Thót tim ngóng những con thuyền màu xanh kỳ diệu vượt qua khúc “ghềnh” hiểm yếu. Thuyền lá bồng bềnh trôi về đâu.
Gío tăng tốc.
Và mưa.
Bão đến.
Tiếng gió rít, mưa tuôn, thành tiếng động rợn người. Ngồi trong nhà ngói, thương những mái nhà tranh. Rắc. Rắc. Cây vặn mình. Cây đổ. Oà. Một mảng ngói bung ra, ánh sáng chiếu vào mang theo mưa lạnh. “Giữ chặt cánh cửa. Cửa bung là nhà sập đấy”, chú Nam ra lệnh. Chúng tôi cố thủ sau cánh cửa.Gió giật mạnh như có trăm bàn tay bám ngoài cánh cửa rung dữ dội. Bây giờ thì trong nhà cũng như ngoài sân, ướt đầm đìa. Đầu hồi bên kia rung lên từng đợt đe doạ. Nhà sắp sập chăng ?. Tháo chạy ra đường, biết chạy đi đâu. Thôi cố sống cố chết bám trụ với căn nhà này. Gió rít từng cơn. Mấy viên ngói rơi xuống, đập vào chồng bát đĩa, vỡ tan. Bỗng lơi tay, cánh cửa tiền bung ra, gió đập vào tê tái.
“Chạy thôi. Không ở đây được đâu !”
Chú Nam, chú Thọ, chú Tửu hô mọi người rời căn nhà. Bốn phía, tường rung lên bần bật.
Ngoài đường, cây cối ngả nghiêng. Gió đẩy tôi đạp phăng phăng lên những tấm giấy dầu ướt đẫm trên nền đất. Mấy ngôi nhà tranh xiêu vẹo, tiêu điều. Vèo. Tôi trông lên. Một chiếc mâm trắng xoá của nhà ai bị gió hất tung, bay nghiêng nghiêng qua đầu. Vừa rời nhà thì triều dâng, sóng biển ập đến. Biển hiền hoà trở nên tàn ác. Bãi cát dài phẳng phiu hàng ngày lũ trẻ chúng tôi thường nô đùa bây giờ đã bị sóng nuốt chửng. Sóng tràn qua bãi phi lao, đánh sập những căn nhà sát biển. Nước đỏ ngầu, sục sôi. Chẳng hiểu biển giận gì ai.
Chạy. Càng xa bờ càng tốt. Nhà của Nội là nơi an toàn nhất. Ngôi nhà xây trên nền đất cao ráo, cột lim, nằm cách chân sóng khoảng 800m. Để chống bão, ông nội tôi đã gia cố ximăng gắn những viên ngói liền nhau. Càng xa biển, gió càng yếu hơn. Mưa thì hồn nhiên mặc kệ. Nước sẽ ngấm vào đất, nước sẽ chảy ra biển. Chẳng lo ngập lụt vì mưa. Đất cát ở vùng biển có sức hút nước vô địch. Mưa nữa đi. Mưa thoả thích mưa bao nhiêu cho vừa.
Mọi người trong nhà đón chúng tôi. Cửa vừa hé mở đã đóng chặt. Đừng để lưỡi gió thò vào. Đừng để ngói bung lên và tường vỡ ra. Ông nội tôi mắng: “đi đâu mà giờ mới về !”. Tôi cười trừ. Nụ cười ướt đẫm cơn mưa.
Bão vần vũ liên hồi. Tiếng động ầm ầm như có trăm nghìn ngựa phi. Gió quật liên hồi. Chợt âm thanh réo rắt lắng dần. Cửa vừa hé mở đã phải đóng chặt lại ngay. “Bão lại nồm” (tiếng Hà Tĩnh chỉ hoàn lưu bão) mới khủng khiếp. Bão lại nồm có những cú giật kinh hoàng hơn, mạnh mẽ hơn. Và hầu hết tai nạn thường xảy ra trong giờ phút tưởng chừng như bão đã tan này. Tiếng ầm ầm trở lại. Hoà lẫn trong tiếng cây vặn mình răng rắc; tiếng ngói vỡ; tiếng người kêu cứu thất thanh; tôi nghe rõ cả tiếng sóng ì ầm vọng vào từ biển khơi. Khi ngoài hiên, mưa đã ngớt.
Bão tan. Chúng tôi ùa ra sân. Xung quanh vườn tược đã biến dạng. Bụi tre xanh um tùm đầu ngõ không còn nữa, gió cuốn bật gốc. Tre nằm nghiêng mỏi mệt. Luỹ tre làng; hàng cây dọc xóm thôn cũng xơ xác, tan hoang. Tiêu điều hơn là cảnh những căn nhà đổ, sập, tốc mái. Giấy dầu. Ngói đỏ. Những mảnh vỡ tan tác khắp nơi. Trưa lặng ngắt. Có tiếng trống đưa ma ở thôn Đông. Vài người chết.
Những gương mặt thẫn thờ như vừa qua cơn ác mộng. Mất mát đau thương. Làng nghèo lại thêm nghèo vì thiên tai. Nội tôi đi gom từng mảnh vỡ. Lưng Nội còng xuống, trĩu nặng u buồn. Tôi chạy ra phía biển. Sóng đã lùi xa. Biển trở về dáng vẻ hiền lành giả dối. Từng đợt sóng du dương vô nghĩa. Tim tôi nhức buốt. Với người dân làng chài vùng bãi ngang, biển hai vai cưu mang những phận người; nhưng mọi tai hoạ đều đến từ phía biển.
Có những con thuyền ra khơi.Giờ đã lạc trong giông tố. Không về. Sau mỗi trận cuồng phong, thế nào cũng có ngư thuyền bị sóng đánh chìm. Kiếp thuyền viên mỏng manh. Bão tan. Người cha ở làng bên lầm lũi đi dọc bờ biển tìm xác con mình. Người đàn ông không khóc. Đôi mắt khô cạn ngước nhìn như cầu khẩn: “bác ơi, có thấy người nào trôi dạt vào đây không ?”. Lắc đầu. Người cha lặng lẽ đi về hướng lạch Kèn. Nơi ấy là Cửa Sót, Thạch Kim, Thạch Hà. Thỉnh thoảng có vài xác chết dạt vào bờ biển Cương Gián. Cả làng đi xem. Người chết không rõ là nam hay nữ, bụng trương phềnh. Mùi tanh bốc lên nồng nồng. Ngửi thứ mùi khó chịu đó, nhiều bữa về nhà tôi không bưng nổi bát cơm. Thậm chí không dám ăn cá biển. Nỗi ám ảnh len vào trong bữa ăn, giấc ngủ.
Người dân Cương gián vẫn ngoan cường bám biển. Như luỹ tre làng bám chặt vào đất mẹ. Sóng to gió lớn, chẳng sờn lòng. Những con thuyền vẫn ra khơi. Cuộc chinh phục biển cả đầy gian nan, thử thách; nhưng trước hết, bám biển là vì lẽ mưu sinh.
Tôi đứng trước biển. Mơ hồ về những năm tháng tuổi thơ. Lấm lem cát bụi. Nồng nàn gió Lào. Dữ dội và dịu êm. Đắng cay và ngọt mềm. Đã lâu rồi không được đứng trước biển chờ bão, dù là những cơn bão quăng quật, nát tan, lòng tôi trống vắng.
Quang Long
