Dưới bóng Lam Hồng:Kỳ 2- Thương những con thuyền

Chiều xuống. Mặt trời chầm chậm rơi xuống đỉnh núi Hồng Lĩnh, gió đông mát lành ùa về từ đại dương. Làng chài như bừng tỉnh, sức sống trỗi dậy từ những buổi chiều trong veo. Già, trẻ, gái, trai; đàn ông, đàn bà, như dồn cả ra phía bờ biển. Người mang can đựng nước ngọt; lỉnh kỉnh lương thực, thực phẩm bốc lên thuyền; vài ba thanh niên vai ướt đẫm mồ hôi lăn chiếc thùng phuy đựng dầu qua bãi cát. Những gương mặt đen đúa, khắc khổ lẫn trong tiếng cười lớn như sóng vỡ.

Thuyền trưởng rung chuông. Hiệu lệnh xuất phát.

Tiếng máy nổ giòn. Con thuyền rùng mình, rẽ sóng.

Tôi ngồi trước mũi thuyền, dang tay đón gió. Phía trước, âm thanh từ buồng máy đã lạc đi trong gió. Chỉ có tiếng gió vít bên tai. Bãi bờ lùi xa. Ngôi làng nhỏ thân yêu, những hàng cây phi lao lùi xa. Núi Hồng Lĩnh cũng khuất dần. Lưng chừng núi có những đám mây màu trắng mềm mại. Sau thuyền mẹ có một chiếc thuyền con, mang máy phát đIện. Thuyền mẹ kéo thuyền con bằng một sợi dây to bằng cổ tay.

Thuyền mãi miết chạy. Bây giờ, chẳng nhìn thấy bờ nữa. Trời xanh trong. Nước xanh trong. Bốn phía là một màu xanh. Xa xa, đường chân trời im lặng mờ nhạt. Hòn Mắt sau lưng.

Vị thuyền trưởng già, tóc bạc trắng, căng đôi mắt ra biển khơi, điều khiển con thuyền bằng đôi tay rắn chắc. Chẳng cần nhìn vào la bàn, ông cũng có thể biết hướng cần đến và đIểm nào trên biển cần tắt máy, buông neo. Tôi rời mũi thuyền, chăm chú ngồi ngắm ông cầm lái. “Bác cho cháu chạy thử được không ?”, tôi đề nghị. “Được, giữ yên tay lái thế này nhé”, giọng thuyền trưởng ôn tồn. Chiếc cần lái nối với bánh lái làm bằng một đoạn cây philao, trơn bóng. Tôi giữ chặt tay lái. Thầm nghĩ: “Chỉ cần quay nửa vòng, thuyền sẽ đổi hướng vào bờ”. Tôi đã hơI mất thăng bằng vì cảm giác hơi say sóng. Tôi muốn vào bờ.

Buông neo. Thuyền trưởng ra lệnh và rung chuông.

Tiếng máy tắt ngấm. Thuyền lắc lư, trùng triềng rồi dừng hẳn. “Đây cách bờ bao nhiêu cây số hả Bác”, tôi hỏi. “Khoảng 20 sải nước”, thuyền trưởng đáp. Người dân bãi ngang Nghi Xuân – Hà Tĩnh tính chiều dài xa bờ bằng sải nước. 20 sải nước là 20 sải tay, tính từ thuyền đến đáy đại dương.

Trời đã tối tự lúc nào. Cơm dọn ra. Cơm không canh, không rau. Chỉ có cá và cá. Cá khô. Cá tươi kho mặn. Tôi ngấm sóng rồi, hai tai bùng nhùng, lâng lâng. Khó bưng nổi bát cơm. “Đêm nay, cu cậu tha hồ câu mực nhé”, thuyền trưởng nói. TôI rất thích câu mực. Tiếng máy lại nổ. Bên kia, chiếc thuyền con đã cho vận hành máy phát điện. Mờy chiếc đèn pha hàng nghìn Woát chĩa xuống biển gọi cá. Ban đêm, ánh sáng đèn đIện sẽ làm cho bầy cá say mồi. Không có đèn, không ánh sáng, không gian sẽ tối tăm.

Chúng tôi buông câu. Trong khi chờ chiếc thuyền con giong đèn gọi cá vào, các thuyền viên mỗi người lặng lặng toả về một góc để câu mực. Chú Thọ đưa cho tôi một ống dây cước, vài chiếc câu lớn (câu có 5 lưỡi, uốn quanh một khúc chì hình con cá được bao quanh bằng thứ dây thun phản quang). Tôi ngoắc câu vào dây, ném bùm xuống nước. Lặng yên nghe ngóng.

Câu mực rất dễ. Nhưng phải có ít nhiều kinh nghiệm. Nếu không, bầy cá Máo (cá nóc) sẽ dùng hàm răng sắc như lưỡi lam cắn đứt câu. Tôi thả 10 sải. Năm phút. Mười phút. Chợt nhẹ bẫng. Cảm giác như có bàn tay nào dưới nước nâng “con cá câu” lên. Tôi giật mạnh. Thấy nằng nặng nơi tay cầm. “Mực hay là cá nóc đây ?”, tôi tự hỏi và nhanh tay cuốn dây. Càng lại gần sinh vật càng giãy dữ dội. A, một chú “Máo”. Hơi thất vọng. Chú Thọ giúp tôi gỡ con cá nóc ra khỏi lưỡi câu. Chú căn dặn: “Gỡ cho khéo, không cẩn thận là gai đó đâm rách da. Loại cá ni độc lắm”. Một con “Máo” hoa. Lưng nó vằn vện đầy hoa. Những chiếc gai nhọn sắc lạnh.

Lần sau, tôi câu được nhiều mực hơn. Công việc đầu tiên của tôi là dùng dao xẻ đôi chú mực tươi, mang lại gần bóng đèn và…nướng. Trong chốc lát, sức nóng phả ra từ bóng đèn đã hun chín con mực. Màu thịt trắng hồng chuyển sang vàng ruộm, bốc mùi thơm lừng. Mùi đặc trưng quyến rũ của mực nướng. Tập trung vào việc câu mực và mải mê với “thành quả” lao động của chính mình, cảm giác say sóng biến mất. Chúng tôi tận hưởng mùi vị mực nướng ngay trên đại dương. Thật chẳng có gì thú vị bằng. Gía mà, tuổi này tôi có thể uống được rượu nhỉ.

“Cháu tắm nhé”.

Tôi nhìn chú Thọ. Đề nghị. Tôi muốn nhảy ùm xuống biển, bơi thoả thích. Ngay giữa đêm khơi lộng gió này. “ở đây nhiều cá mập. Tuy nhiên, chú cũng chưa nghe chuyện dân làng ta có người bị cá mập xơi bao giờ. Nhưng Đẻn (rắn biển) thì nhiêu vô kể. Theo chú, tốt hơn hết là đừng nhảy xuống biển. Cứ mức nước trong can mà tắm cho an toàn”. Chú Thọ nói. Tôi giật mình. Xung quanh thuyền xuất hiện mấy con rắn đang ngoe nguẩy. Chẳng ai thèm vớt lũ rắn. Hồi đó, rắn biển chẳng có gì thú vị. Đánh được rắn, người ta lại vất đi. Hoặc đưa về lột da, xẻ thịt, băm viên thành chả rắn mang ra bãi cát nhắm rượu. Dọc bờ biển, thi thoảng lũ rắn lại dạt vào, chết không một tiếng vang.

Gần sáng. Số mực câu được đã kha khá. Chú Thọ câu được chừng 10 kg. Toàn mực thước. Đây cũng là thời điểm chuẩn bị cất vó lũ cá bị ánh đèn mê hoặc. Thuyền trưởng chắp tay đi đi lại lại trên boong, thả lưới vây bắt cá lúc nào ông sẽ ra lệnh. Ông cũng chính là người cầm lái tổ chức cho “trận đánh” đêm nay. Thuyền trưởng nhìn đồng hồ. Nhìn trời. Xem hướng gió. Chắc ông đang nhẩm tính giờ G và tính toán xem nên cho thuyền bao vây từ hướng nào sao cho hiệu quả nhất, tiết kiệm được sức lực của thuyền viên. Ông bảo một thuyền viên: “Cậu và tớ chèo thuyền thúng sang bên kia xem thế nào”. Chiếc thuyền thúng rời thuyền mẹ, xoay tròn một vòng rồi bị khuất phục trước bàn tay cầm chèo lão luyện của anh chàng ngư dân. Gío mạnh. Biển ồn ào. Từng đợt sóng lững lững đập vào con thuyền mỏng manh khiến nước bắn tung toé. Thuyền trưởng vẫn đứng vững vàng, không hề nao núng. Lúc này, trông ông lừng lững, hiên ngang.

“Anh em chuẩn bị thả lưới”, thuyền trưởng ra lệnh sau khi trở về từ thuyền con. “Tình hình ra răng hả Bác ?”, có người hỏi. “Khá lắm. Toàn cá trích”, thuyền trưởng trả lời. Ông rung chuông. Trận đánh bắt đầu.

Máy bên thuyền mẹ khởi động. Tôi run lên, không phải vì lạnh, mà vì hồi hộp đợi xem mẻ lưới đêm nay. Thuyền mẹ chạy chậm chậm quanh thuyền con, chạy tới đâu lưới thả tới đó, thành một vòng tròn khép kín. Thêm mấy chiếc thuyền thúng được thả xuống làm vệ tinh cho chuyền lớn. Thuyền thúng có nhiệm vụ kiểm soát tầm lưới. Khi hàng trăm sải lưới đã hình thành vòng tròn, chiếc thuyền con đã nằm lọt bên trong lưới. Lũ cá không biết mình đang bị bao vây, mải miết đuổi theo ánh đèn. Lưới được kéo lên từ bàn tay khoẻ mạnh của những ngư dân. Vòng tròn khép dần. Bỗng nhiên, ánh đèn vụt tắt. Thuyền con lặng lẽ thoát ra. Bầy cá bàng hoàng bơI tứ tung tìm lối ra, có con nhảy vọt lên bất hạnh. Nhưng mắt lưới đã ngăn cách chúng với đại dương. Cá nằm trong lưới.

Một trận đánh thắng lợi. Tất cả số cá đánh bắt được ước chừng 3 tấn. Toàn cá trích. Đúng như lời thuyền trưởng nói.

Chúng tôi xác định được phía đâu là phía đông, khi bình minh lên. Bình minh tốt lành báo hiệu từ màu hồng ở đường chân trời. Xa xa, từng gợn sóng nhô lên, lấp lánh. Cả vùng biển như được giát bạc. Sáng dịu êm. Tiếng chim hải âu chao nghiêng.

Thuyền quay vào bờ. Phấp phới trước mũi thuyền màu cờ đỏ tung bay – dấu hiệu để các thuyền bạn và đất liền nhận thấy chuyến đi an toàn và thành công. Tôi nhìn ra xung quanh, nhiều thuyền đang dò luồng cá. Cuộc đánh bắt đêm qua chưa đủ số cá lớn để họ có thể quay về. Đành phải ở lại thôi. Hai ngày. ba ngày. Có thể là một tuần hoặc lâu hơn, nếu biển yên lành, không bão tố. Trên đường về, có vàI chiếc thuyền đêm qua gặp sự cố không phát điện được, họ xin cá làm mồi và làm thức ăn.. Đối với những con thuyền kém may mắn như vậy, thuyền trưởng của chúng tôi đều hào phóng tặng cá. Rất nhiều. Mỗi thuyền một thúng cá đầy ụ. Mặt trời lên ngang cây sào, bữa ăn sáng dọn ra. Cơm trắng tinh. Thức ăn cho 20 thuyền viên toàn cá là cá. Nồi cá trắng tinh nấu bằng nước biển, thơm lừng. Chú Thọ vừa nâng bát cơm vừa chép miệng: “Đây là thứ gạo ngon nhất gia đình chúng ta không dám ăn, để dành phần cho những người đi biển”. Rồi chú tôi khóc: “Răng cứ khổ mãi như ri ?”. Nhà chú đông người.

Thuyền trưởng nói: “Được một mẻ lớn như thế này, phải vui lên chứ”. Tôi nhìn khắp boong, những gương mặt dãi dầu mưa gió. Những mái tóc khô cứng vì muối mặn. Trong niềm hân hoan sáng mùa hè lênh đênh ấy, lòng tôi thoảng nỗi xót xa. Tôi thương những con thuyền mỏng manh; thương những phận người bé nhỏ bám biển quê tôi. Họ đã gồng mình lên để trụ với đời.

Chú Thọ đã xong bữa ăn sáng. Chú lặng lẽ đi về một góc và cầm điếu cày, châm đóm, rít một hơi thật dài.

Những người khác tản đi. Người đánh tổ tôm. Người lăn ra ngủ. Cần ngủ một giấc no nê bù cho thức trắng đêm qua. Tôi thiếp đi. Thức dậy khi thuyền đã gần bờ. Người thuyền trưởng chỉ nhìn vào đỉnh núi thân quen là biết hướng về quê hương; nhìn vào ngọn cây là biết cửa ngõ nhà mình. Trong những đêm tối trời chạy bão, tay lái vững vàng như được điều khiển bằng niềm tin vào đất mẹ. Niềm tin mãnh liệt, kinh nghiệm cắt sóng vượt trùng dương ấy giúp ông không bao giờ lạc hướng. Dù xa xôi. Dù bão giông nghiêng ngả. Dù gió mưa quần nát tơi bời. Dù phong ba gào thét ú tim.

Tôi úp mặt lên bàn tay mình. Nước mắt biển, hay là muối mặn…

Quang Long