Trên mặt nước, hàng vạn que nhựa cắm la liệt dọc bờ vùng, bờ thửa, cả trên những bó cây lác nổi trôi. Sau hơn nửa ngày dầm mình trong nắng, nhựa chảy ra, nó không còn nhuyễn như hồi sáng sớm nên việc đánh bắt chim sẽ khó khăn hơn. Lão Khúc từng chứng kiến bầy chim cò hàng chục con sà xuống ma trận, hai cánh dính bẫy, song lũ chim chỉ cần vẫy mạnh đôi cánh là có thể bay lên, thoát chết. Biết rõ điểm yếu này nhưng thợ săn chim ở mọi miền quê không tài nào khắc phục được. Chẳng ai có đủ sức lực và thời gian để thay hàng vạn que nhựa đã cắm trên trổ. Công việc này, phải mất vài ba giờ đồng hồ.
Thao thức, trằn trọc suốt đêm không ngủ, tầm 3-4h sáng lão Khúc đã đánh thức vợ dậy. Vợ chồng lão thắp đuốc, lọ mọ dắt nhau ra đồng. Bà Huê giúp chồng quảy lồng chim mồi lon ton đi trước, lão Khúc ôm bó que nhựa trên vai, tay xách mấy cuộn dây, hướng về phía đồng Mưng. Đoạn đường từ nhà ra đồng gần một cây số, phải mất 30 phút đi bộ mới tới nơi. “Rét tháng 3, bà già chết cóng”, cái rét tháng 8 cũng tái tê người. Trong sáng mờ sương, đôi vợ chồng nông dân thôn Kiệt run rẩy bước đi dưới ánh đuốc bập bùng.
Nhà lão nghèo, đến cái áo ấm cũng không đủ mặc. Nhưng nếu có áo ấm, lão Khúc cũng không thể khoác ra đồng mà đánh chim, bởi nó vướng víu, cản trở công việc cắm nhỡ và mọi thao tác khi xung trận. Tợp một ngụm rượu lấy khí thế, lão Khúc lầm lũi ra đồng. Sau một lúc lội nước, liên tục phải đứng lên, cúi gập xuống, cơ thể lão nóng ran. Nhiều hôm, lão phải cởi bỏ quần dài, mình trần, tả xung hữu đột.
Vợ bắt đầu cắm nhựa ở hướng Nam, lão đảm nhận hướng Tây, hai người kết thúc công việc giăng bẫy ở giữa đầm, nơi lão đã đốn hết bọn cỏ, lác. Có khi, lão xung phong nhận phần việc nặng nhọc về mình, để bà Huê đi cắm mồi, buộc dây vào đuôi lũ cò. Nếu một mình lão có thể gánh vác công đoạn cắm mồi, cắm nhựa, lão chẳng từ nan. Lão chẳng muốn bà vợ chân yếu tay mềm phải lặn lội đêm hôm giữa đồng. Nhưng không có người hỗ trợ, lọ mọ từ 3h sáng đến hừng đông, cái thân già của lão không thể hoàn tất được khối công việc nặng nề kia.
Cúi xuống, nom lại phận mình, đôi khi lão thấy chán chường, ngao ngán. 70 năm gắn bó với làng quê, đáng ra, ở tuổi này lão đã được nghỉ ngơi, ngày ngày bách bộ ra đồng nhìn ngắm sông nước trời mây, hoặc ngồi trong bóng râm đọc sách, vui đùa cùng lũ trẻ. Khốn nỗi, cơm áo gạo tiền gánh nặng đè vai, sáng trưa chiều tối con trâu đi trước cái cày theo sau. Lão vẫn phải quần quật làm lụng, không ngơi nghỉ. Nhưng khi ngước nhìn trời xanh, khi mê mải ngắm đàn chim vỗ cánh, lão quên hết cực khổ. Nghề đơm chim mang đến cho lão niềm say mê, sự hứng khởi. Lão yêu đến xót xa, cảnh hừng đông và mỗi buổi chiều tà nơi làng quê yên tĩnh, nơi có cánh cò, cánh vạc rập rờn bay. Tiếng bước chân rét mướt trong đêm lạnh mưa phùn, tiếng chim vặc nhau khi trời trở gió, tiếng lá cựa mình lao xao…tất cả, tất cả đã ngấm vào máu thịt lão Khúc.
Đời lão ngắn ngủi từ đồng ruộng về nhà, từ nhà ra đồng, không đổi thay.
Lão nông đã quen sống như vậy.
Con đường đất mềm mại từ đồng Mưng về cửa ngõ nhà lão, có lẽ là con đường đất duy nhất còn sót lại ở thôn Kiệt, khi huyện, xã rầm rộ chiến dịch bê tông hoá kênh mương, nhựa hoá đường giao thông nông thôn. “Chậc! Nhựa hoá với chả bê tông hoá, chưa làm xong đã hỏng!”, lão Khúc nghĩ.
Nhưng mấy tay lãnh đạo huyện, xã lại không quê mùa lạc hậu như lão Khúc. Mấy tay cán bộ nói, bê tông hoá, nhựa hoá, tiến tới sẽ đô thị hoá làng mạc, là xu hướng đi lên của thời đại. “Tư tưởng của ai không theo kịp, người đó sẽ bị bỏ lại phía sau, trở thành lỗi thời!”, tay Chủ tịch xã lập luận. Bê tông hoá kênh mương nội đồng là để phục vụ sản xuất, chủ động nguồn nước tưới cho đồng ruộng; Nhựa hoá đường giao thông nông thôn là thay đổi bộ mặt thôn quê, giao thông thuận tiện hơn thì kinh tế xã hội làng ta xã ta sẽ phát triển.
Nghe thật chí lý, chí tình!
Đường nhựa liên thôn gần nhà lão Khúc vừa hoàn thành, đưa vào sử dụng được vài năm, đã xuống trầm trọng. Từng mảng nhựa lẫn đá bung ra, thành những vũng lớn, khiến việc đi lại càng khó khăn hơn. Trên địa bàn xã cũng từng xảy ra nhiều vụ tai nạn do đường nhựa dở ẹc. Xe máy đi nhầm vào hố voi hố gà trên đường, ngã dúi dụi. Dăm bảy người sứt đầu mẻ trán mặc dù đã đội mũ bảo hiểm. “Đấy! Tôi đoán không sai!”, lão Khúc nói với mấy cụ hưu trí trong làng.
Dân kiện lên huyện.
Huyện cử thanh tra về kiểm tra việc làm đường nhựa liên thôn, phát hiện sai phạm trong xây dựng cơ bản, nhưng lờ đi.
Lại kiện lên tỉnh.
Tỉnh thành lập đoàn thanh tra liên ngành. Kết quả, tay Chủ tịch, Phó Chủ tịch xã bị cách chức thẳng cánh. Một vài vị trưởng, phó phòng cấp huyện bị liên đới, kỷ luật cảnh cáo. “Mấy tay ăn vào con đường này nhiều quá, chả trách mau hỏng!”, trong xóm, ngoài ngõ, người ta đồn ầm lên.
Hệ thống mương máng sau đợt bê tông hoá, bị nước lũ phá hỏng. Nhiều đoạn mương trét bằng ximăng, sau trận lũ, chỉ còn trơ lại đá, vữa. Dọc bờ mương, gạch đá ngổn ngang. Một vài đoàn về thanh tra, kiểm tra, kết luận do thiên tai. Mà thiên tai thì khủng khiếp lắm. Mưa to gió lớn, nước chảy ầm ầm, ô tô tải đậu trên đường còn bị lật nghiêng, cái nhà to còn bị xô ngã, cây cổ thụ còn bị gãy gục, mấy đoạn bê tông vớ vẩn thôn Kiệt, ăn nhằm chi!
Chậc! Mặc kệ sự đời! Lão Khúc chẳng hơi đâu mà nghĩ đến chuyện xa xôi. Lão nghĩ gần gần. Lão nghĩ đến bầy chim, bầy cò, nghĩ đến cánh đồng mát rượi. Thế thôi. Tự nhiên, lão thấy mình nhẹ lại.
Thuý, cô con gái đợi mãi không thấy cha về ăn cơm trưa, bèn đội thúng mang thức ăn đi ra đồng. “Mẹ vừa om cho cha ấm chè xanh!”, Thuý nói. Cô thận trọng đặt thúng xuống vệ cỏ. Bên trong, tô cơm trắng phau, đĩa thịt chim rán đang bốc mùi thơm phức, bên cạnh còn có mấy quả cà đựng trong chiếc bát Hải Dương. Lão Khúc khoái nhất là món cà muối do vợ ông tự tay làm. Những quả cà vàng ươm, được ngâm lâu ngày bởi thứ nước mắm cốt miền biển, vùng đất bãi ngang. Rau ráu, rau ráu, giòn tan, ăn đến đâu biết đến đấy!
“Mấy mẹ con đã ăn chưa?”, lão Khúc hỏi.
“Dạ, lát nữa, đang sớm mà, cha!”, Thuý trả lời.
“Con về ăn kẻo đói!”, lão Khúc giục.
“Dạ! Vâng! Đợi cha ăn xong, con về!”.
Lão Khúc ngáp dài:
“Không có be rượu nào à. Bữa ăn không có chén rượu, nhạt mồm nhạt miệng lắm!”.
Thuý chợt nhớ ra, cô luýnh quýnh:
“Vội quá, con quên mất! Để con về lấy rượu cho cha!”.
Vừa ngớt lời, cô con gái đã phốc qua bờ thửa, phóng vụt về phía vườn tràm.
Lão Khúc nhìn theo con gái. Dáng nó nhỏ nhắn, nhanh nhẹn. 32 tuổi, nết na, thuỳ mị, nó là thiếu nữ có tiếng ở thôn Kiệt, sao đường tình duyên cứ lận đận, long đong…
Quang Long
