Dưới bóng Lam Hồng:kỳ 11- Trong cuộc mưu sinh

Nơi đất khách

Năm học lớp 10 trường THPT Nguyễn Du (huyện Nghi Xuân – Hà Tĩnh), Lân và tôi cùng ở chung một nhà trọ Tiên Điền. Giã từ trường cũ, tôi chuyển sang TP.Vinh, Lân bỏ học nửa chừng. Anh về Cương Gián làm nghề đánh cá, cái nghề nổi nênh trên biển đã vận vào bao trai làng từ thuở xa xưa.

Khoảng năm 1996 Lân đi Hàn Quốc. Hết hợp đồng về nước, anh lại bay sang Nhật. Kết thúc 3 năm lao động ở Nhật, Lân lại nộp hồ sơ đi Hàn. Nhưng lần này “đi bờ” (làm việc trong đất liền) chứ không phải lên thuyền đánh cá như mấy năm trước. So với các thuyền viên đánh cá, “Đi bờ” có thu nhập cao, đỡ vất vả và ít rủi ro hơn.

Thỉnh thoảng Lân từ Hàn Quốc gọi điện về, nói chuyện làm ăn ở bên kia. “Người Cương Gián ở Hàn đông như…kiến – nó đùa – Nhờ vậy mà bọn tớ cảm thấy đỡ buồn”. “Nhớ nhà không?”, tôi hỏi. “Tớ đi lâu ngày quen rồi, xa quê hương hàng ngàn cây số nhưng vẫn có cảm giác như đang ở làng Song Phượng Song Long bên cạnh làng Cương Gián. Vả lại, vợ tớ cùng làm trong một nhà máy”. Lân cưới vợ năm ngoái, đôi bạn trẻ cùng xóm cùng xã gặp nhau nơi đất khách quê người đã sớm nên duyên vợ chồng. Họ vừa sinh được một cu kháu khỉnh. “Cuộc sống của mày thế nào?”, tôi hỏi và hình dung anh chàng béo múp đang nhẩn nha trò chuyện ở đầu dây bên kia. “Tàm tạm. Lương vợ chồng tớ mỗi tháng 1.500 “đô”, hơn ở nhà đi lưới, mày ạ”. Vẫn chất giọng Hà Tĩnh nằng nặng, Lân cười. Hồi đi học cấp 3 trường huyện nó là thằng nghịch ngợm nhất đám.

Một hai ba cười lên như chụp ảnh, quên nỗi cực nhọc, quên nỗi nhớ nhà có lúc cuộn lên day dứt tâm can. Nghịch nhưng hay buồn và đa cảm, tôi vẫn nhớ như in mỗi chiều tan học về nhà trọ, Lân thường ra bờ tre ngóng về phía cuối huyện Nghi Xuân và lặng lẽ khóc. 16 tuổi, đi xa vẫn nhớ mẹ, nhớ em. Nó viết chữ rất đẹp, vẽ cũng giỏi. Nỗi nhớ người thân nó tô thành hình trên trang giấy, nét bút chì đượm buồn.

Nghe ra, trong tiếng cười của người bạn thân có chút gì đắng cay tủi phận. Gía như đừng phải bươn chải phương trời xa; giá mà những người như Lân có thể lập nghiệp mưu sinh ngay tại quê hương của mình. Gía mà, sau luỹ tre làng nông thôn đừng nghèo khổ nữa, thì bạn tôi dâu phải xa gia đình xa quê hương bản quán đi làm thuê ở phương trời xa.

Vợ chồng Long – Lý (xóm Cầu Đá – Cương Gián) trước đây rất nghèo. Chồng sửa chữa đồng hồ, vợ làm nón kiếm mỗi ngày một cân gạo nuôi nhau. Cưới đã lâu mà không có đất ở, họ bèn dựng tạm một túp lều bên ruộng lúa. Anh Long đi Hàn Quốc, hết hợp đồng bèn “nhảy” ra ngoài được 7 năm nay. Bây giờ, kinh tế gia đình Long – Lý thuộc diện “giàu nhất xóm” với số tiền tích góp hàng trăm triệu trong tay. Hôm tôi về quê, chị Lý sang chơi, chị bảo: “Tớ chỉ muốn anh ấy sớm về nước, vợ chồng đoàn tụ. Chứ đằng đẵng 10 năm thế này, không chịu nổi nữa rồi!”. Tôi nói: “Thế sao chị không gọi điện sang giục anh ấy về mau?”. “Nói nhiều lần nhưng anh bảo, cố ở lại làm thêm vài năm nữa chứ bây giờ về nước cũng chẳng biết làm gì”. Tháng 3 vừa rồi chị Lý có người anh rể đi vùng kinh tế mới ở Tây Nguyên lâm bệnh, chết. Thương vợ chồng chị gái nghèo, Lý cho chị mấy chục triệu để thuê xe thuê người đưa thi hài anh rể về quê mai táng. Lý giàu lên, nhưng tình người vẫn vậy. Xã giàu lên, nhưng tình quê vẫn vậy. Tình quê sâu nặng bền lâu không hờ hững như phố phường.

Trương Văn Bình ở xóm Cầu Đá, nhà có 3 anh em trai. Anh cả Trương Văn Hoà “đi Hàn” đã 8 năm, Bình và cậu em út nộp hồ sơ XKLĐ. Năm ngoái Bình lên Vinh học tiếng nước ngoài, nhưng suốt ngày ngồi ở quán rượu, chẳng chịu học hành gì. Bình lý sự: “Bay hay không bay, vấn đề không phải biết chữ hay không biết chữ, mà là do may rủi cả thôi”. Vì thế suốt ba tháng học tiếng Hàn, Bình chỉ học được hai câu: “Cảm ơn”, “Xin chào”, rồi bỏ đi uống rượu. Tính Bình hay rượu. Đã uống là uống say chí tử, uống cho đổ quán xiêu đình. Một hôm mưa to gió lớn Bình uống say bí tỉ rồi nằm lăn ra giữa đường mà ngủ. Có người trong làng đi bắt ếch soi vào chỗ Bình nằm, tưởng anh chàng chết rồi, hô hoán ầm ĩ lên. Té ra anh chàng chỉ say chứ không chết cóng, vực vào nhà sáng hôm sau lại tỉnh. Bởi hay rượu nên trai xóm Cầu Đá đặt cho Bình biệt danh rất đặc biệt: “Bình be”. Không mấy ai gọi anh Trương Văn Bình nữa, mà là “Be Văn Bình”.

Tết vừa rồi, Bình “bay” (chữ của người dân Cương Gián chỉ những người có giấy báo đi lao động ở nước ngoài). “Ê, Tớ bay đây, cậu có ra sân bay tiễn chân tớ được không?”, anh gọi điện cho tôi. Hôm đó chuyến bay Vinh – TP.HCM gặp trục trặc vì máy bay trễ giờ, phi hành đoàn và hành khách phải nghỉ lại một đêm ở khách sạn Phương Đông thành Vinh. Bình vô tư: “Hôm nay không bay được thì ngày mai bay, lo gì!”, Bình nói, rồi rủ tôi đi uống rượu. “Phải say một trận nữa kẻo sang bên kia không có rượu trắng nút lá chuối madein Việt Nam thì thèm lắm”. Thế rồi hắn sà vào quán nhậu. Tôi nói với Bình: “Say khướt vậy sang Hàn làm việc ra sao? được đồng lương nào, không khéo uống rượu hết sạch cả!” Nó cười toe toét: “Con người ta giàu sang hay đói khổ đều có số, lo gì!”

Cái thằng, nom lờ đờ thế mà hoá ra may mắn. Hôm rồi nó gọi cho tôi, nói oang oang trong điện thoại: “Công việc nhàn lắm, lương mỗi tháng gần 1.000 “đô”. À, tao gửi tặng mày đôi giày thể thao, chắc tháng sau về đến nơi”. Nghe nói, từ ngày sang Hàn Quốc Bình “be” đã thôi rượu.

Hình như Bình nói đúng, cuộc mưu sinh có may có rủi. Tròn, bạn học cũ trường làng sau hai chuyến XKLĐ trở về, anh nộp hồ sơ tuyển đi Hàn Quốc. Đợi mãi không thấy báo bay, Tròn liều mình đi “chui” sang Nhật theo đường du lịch. Chi phí cho “cò” hết gần 200 triệu đồng sau một năm làm việc đã hoàn trả hết vốn. Trong khi đó, Long Tam cũng đi theo con đường “bất hợp pháp” này, phải chi hơn 200 triệu. Vừa đặt chân xuống sân bay đã bị Cảnh sát tóm cổ. Bị tạm giữ mấy tháng, trục xuất về nước. Lúc ra đi vợ chồng dốc hết tài sản, vốn liếng cho cuộc “đỏ đen”; lúc trở về thành người trắng tay. Nó chán đời, bỏ đi miền Nam mấy tuần liền. Tôi lại nhớ nó. Hồi cùng tôi đi đánh cá ở con sông đầu làng, đói quá, nó đã khóc.

Chục năm trước thanh niên trong làng đi đánh cá cho tàu nước người, nhiều người về kêu khổ. Một số thuyền viên bị đánh “lên bờ xuống ruộng”. Cường bị hành hạ đến loạn tâm thần. Chú Sửu xóm Cầu Đá chia tay vợ con đi XKLĐ, chẳng bao giờ về nữa. Nghe nói, chú Sửu bị đánh chết rồi vứt xác xuống biển; có người bảo chú bị tai nạn; lại có tin đồn thuyền viên bị đánh nhiều nên phẫn uất, nhảy xuống biển tự tử. Chẳng biết sự thể ra làm sao. Chỉ thương người vợ trẻ sớm chịu cảnh goá chồng và những đứa con thơ đã phải lìa xa bố. Dạo này không nghe chuyện thuyền viên bị đánh nữa. Trai tráng cả xã xuất khẩu lao động ào ào.

Cuộc mưu sinh ở xứ người tuy vất vả, nhọc nhằn và có cả hiểm nguy, nhưng không ngăn được bước chân của bao trai làng Cương Gián. Hàng ngàn người “cất cánh”, có mất mát, đau thương; có nụ cười thắng lợi.

Những nụ cười in đậm nước mắt, mồ hôi.

Về quê

Hết hợp đồng lao động ở Hàn Quốc, Đạt về quê cưới vợ. Vợ Đạt dạy học ở huyện miền núi Hương Sơn – Hà Tĩnh. Cuối năm 2005, Đạt xin cho vợ chuyển về trường THCS xã Cương Gián.

Áp lực cuộc sống bắt đầu đè lên đôi vai của anh, kể từ lúc Đạt lập gia đình. Vợ yếu, con nhỏ, làm gì để sinh nhai khi giá cả leo thang từng ngày? Trước đây Đạt làm trong Ban điện của xã, nhưng nghề điện bây giờ khối người bon chen, nên thôi. Buôn bán thì anh chẳng có chút kinh nghiệm nào. Nghề biển vùng bãi ngang nhọc nhằn thì nhiều, cá tôm thì ít.

Đạt bèn xây ốt mở quán Internet. Cô vợ vừa đẻ năm kia, năm nay bụng mang dạ chửa, hết giờ lên bục giảng cô về nhà quản lý quán. “Chát” về quê, khách đến rất đông. Đạt mua 15 chiếc máy vi tính nhưng vẫn chưa đủ nhu cầu phục vụ khách, chàng đang tính chuyện “đầu tư” thêm. Từ khi mở điểm kinh doanh “chát” có thêm thu nhập, cuộc sống của gia đình anh đã dễ thở hơn. Quán hàng ổn định, Đạt lên Vinh học nghề in thiệp cưới. Vừa kinh doanh “chát” vừa in thiệp cưới, công việc của Đạt bận rộn nên nhiều đêm Đạt phải thức trắng. “Mệt lắm, nhưng nhận của khách rồi thì cố mà làm kể gì đêm hôm”, Đạt nói.

Nhương – bạn học của tôi năm cấp 1 cấp 2 là một trong những người lập gia đình sớm nhất lớp. Chồng đi đánh cá ở Hàn Quốc, lương thấp, lại nuôi 3 con nhỏ nên đời sống gia đình rất chật vật. Ngày tôi học trường cấp 3 Nguyễn Du, bạn tôi đã phải đi xe đạp vượt mấy chục cây số lên chợ Vinh (Nghệ An), chợ Giang Đình (Nghi Xuân – Hà Tĩnh) buôn chiếu về bán ở chợ Cương Gián. Nhiều hôm gặp đám bạn đi học về, Nhương đỏ mặt, chẳng dám chào. Hình như bạn tôi tủi phận.

Nghề buôn chiếu xuống dốc, Nhương chuyển sang buôn gà. Vẫn lộ trình chợ Giang Đình, chợ Vinh – Cương Gián, ngày hai buổi đi về. Chiếc lồng gà sau lưng, hàng ngày Nhương thức dậy từ 4h sáng một mình lọc cọc đạp xe về phía Bến Thuỷ. Trưa, cô trở về nhà với lồng gà đầy ắp. Buổi chiều Nhương mang gà ra chợ bán lẻ từng con. Chi tiêu tùng tiệm, gom góp tiền lãi từ nghề buôn gà, cộng với khoản tiền lương vừa phải chồng gửi về hàng tháng, Vợ chồng Nhương cũng xây được nhà.

Hầu hết thanh niên Cương Gián đều đi XKLĐ, gái cũng như trai. Kẻ may mắn thì nên cửa nên nhà; người rủi ro thì khuynh gia bại sản. Có người nợ nần, không chịu nổi áp lực cuộc sống, đã hoá điên. Nhiều người trẻ trở thành Triệu phú, Tỷ phú. Có người mất chồng; đôi ba người khả năng bị mất vợ; nhưng phần nhiều ấm áp cảnh sum vầy hội ngộ, đoàn viên. Nước mắt chứa chan hay hạnh phúc tràn đầy trong cuộc mưu sinh, thì dòng đời vẫn chảy…

Quang Long