Nhớ…Chuyện xưa

Đổn lâu ngày không về thăm quê, mọi thứ thay đổi nhiều quá, ngày trước, khi ngủ dậy, mắt đầy ken, Đổn đã nghe tiếng rao uể oải của bà Khoa rỗ: “ai mua bánh đùm không” và cái giọng trầm buồn của bà Giao rao bán đỗ. Bánh đùm bà Khoa rỗ làm bằng bột tẻ màu trắng đục. Nhà bà ở trong bàu đỏ Côn, không biết ngày xưa ai đã dạy cho bà làm loại bánh này mà đến nay trong trí nhớ của đám người Cương Gián xưa khi nhắc đến đã thấy thèm. Bánh đùm bà Khoa rỗ khác với bánh đùm bà Tươi trên làng Hoa Vân Hải, nó là một thứ bột tẻ được hấp chín bọc kín trong chiếc lá tra gập đôi. Giá chiếc bánh đùm rẻ lắm khoảng năm xu. Bóc chiếc bánh ra, chấm vào nước mắm ruốc đựng trong đọi sành, một lúc có thể ăn được ba bốn cái, ăn xong uống một vùa ( cái bát bằng đất nung làng cổ đạm) nước chè bến trại thì coi như no cả ngày. Còn Đỗ của bà Giao ngon hơn đỗ bà chắt Khảng trên ngõ sau ( Ngọc Huệ), Đó là loại đỗ bạc xay nhỏ thành bột mịn, vắt lại từng nắm thơm phức, mua đỗ về trộn với cơm lắng ăn ngon đến nghẹt thở.

Đổn quen Duyên trên làng cổ Đạm, nàng đẹp lắm, nghe nói bà nội Duyên ngày xưa sống trong cung nhà Nguyễn, một người đàn bà tài sắc nổi tiếng ở vùng núi Ngự sông Hương kinh thành Huế. Bà là phu nhân của quan tri huyện Đông Thành ( Diễn Châu) quê ở làng Tả Ao. Cha Duyên là người đàn ông chơi đàn bầu nổi tiếng thường được các quan lớn vời vào hầu nhạc ở Ngự Điện. Cha mẹ Duyên gặp nhau ở hội hát ca trù Cổ Đạm, mối tình lướt trên những làn điệu dân ca xứ Nghệ, Duyên là một trong những tuyệt tác ra đời ở xứ này.

Hè về, trăng sáng vằng vặc, Đổn dắt chiếc xe đạp Phượng hoàng màu xanh rêu lên làng cổ Đạm. Đằng sau gác ba ga là một chiếc áo mưa màu trắng còn mới nguyên. Duyên e lệ nấp dưới gốc cây bời lời đằng sau cầu Chua đợi Đổn, dây phút hồi hộp đã đến, Đổn dừng xe khẽ hỏi : em chờ anh đã lâu chưa, giọng Duyên ấm áp, hơi thở như hương thơm của bông hoa dâm bụt đầu hè. Đổn nói khẽ trong hơi thở : Duyên lên xe đi. Duyên ngần ngại nhìn chiếc áo mưa hỏi Đổn, trời có mưa đâu mà anh mang theo cả áo mưa?… Chiếc xe bon bon trên con dường mòn, hai người lên đến đàng trẽ thì dừng lại, trên bãi cỏ xanh rì phơi dưới ánh trăng, Đổn và Duyên ngồi sát bên nhau. Duyên áp má mình vào vai Đổn, hai người thì thầm to, nhỏ cùng hòa vào âm thanh râm ran của những chú dế đực đi tìm bạn tình. Đổn kể cho Duyên nghe những chuyện xa, chuyện gần. Đổn nói : “em có biết không, mấy trăm năm về trước, cũng tại ngã ba này, tướng công Nguyễn Công Trứ khi đi hát ả đào ở Cổ Đạm về đã dừng tại đây. Cùng đi với ông có một bạn gái chuyên hát ca trù và một chú tiểu đồng. Cũng dưới ánh trăng này, tướng công như bước đi trên mây bởi sắc đẹp lạ lùng của người con gái xứ Thanh, cái yếm lụa vàng thắt vòng qua eo lưng làm hằn lên sức quyến rũ của những quả đào tiên, ông muốn ôm chầm lấy tấm thân vàng ngọc của nàng, nhưng vướng phải chú tiểu đồng ngoan ngoãn ngồi bên. Thông minh vốn sẵn tính trời, Tướng công làng Uy viễn nghĩ ngay ra một kế, ông bảo với chú tiểu đồng là đã bỏ quên bộ dây đàn ở làng Cổ Đạm…” Đổn đặt tay lên vai Duyên, kéo Duyên vào sát người mình hỏi nhỏ: em có biết chuyện gì đã xảy ra khi chú Tiểu đồng đi lấy dây đàn không.? Nụ cười e thẹn cùng với ánh mắt dịu dàng càng làm cho vẻ đẹp của Duyên như thiên thần dưới ánh trăng đêm hè. Tình yêu đôi lứa dồn về, chiếc áo mưa sột soạt trên bãi cỏ, trăng đêm nay sáng quá, bãi rộng ngổn ngang những quả dưa hấu , Đổn không có cái vướng như tướng công làng Uy Viễn nên phút chốc chàng đã đắm say, Duyên thì cứ mần thinh. Trên trời xanh trăng vẫn treo lơ lửng, bỗng có một chú vạc ăn đêm bay lượn lờ cô đơn trên bầu trời sâu thẳm, nó kêu từng tiếng khàn khan, Đổn quay cổ nhìn con vạc chập chờn trong đêm trăng, cố vểnh tai nghe, hình như nó hỏi…làm gì, làm gì kia….

Thằng cu Tư lấy vợ sớm lắm, khi cưới nó kém vợ đến năm tuổi, khác với các cô gái trong làng, vợ cu Tư vẫn còn mặc mấn. Đổn và cu Tư học cùng lớp, chơi thân với nhau lắm. Đổn quen Duyên vì nhà Duyên cách nhà cu Tư có mấy nóc. Có một hôm con chó đực nhà cu Tư bị ai trộm mất, cu Tư buồn mất mấy ngày, nó nói với Đổn rằng: chỉ có lão Đoàn bán thịt chó đầu làng thường mua của kẻ ăn cắp, con chó nhà mình cùng chung số phận. Cu tư rủ Đổn sang nhà ông Đoàn, may ra phát hiện được dấu tích, mặc dù lão Đoàn có thể đã thịt nó rồi. Đổn vốn nghiện thịt chó nên đồng ý ngay và không quên bảo cu Tư mang đi ít tiền làm cút rượu nhâm nhi tiện cho việc theo dõi. Cu Tư vào tận trong bếp, mắt sáng lên nhìn một cái đầu chó đã thui vàng ươm nói nhỏ với Đổn : Mi coi nè, nó giống đầu con chó nhà tao, Đổn giải thích cho cu Tư : Trời ơi, mi coi cái đầu con chó bên cái thúng kia, nó cũng hao hao giống cái đầu chó này, đã là đầu chó con nào chả giống nhau, chó tỉnh, chó huyện, chó trung ương đều thế cả, lúc sống nó ăn bẩn, khi chết nó nhe răng. Thôi mình mần chén rượu rồi về ngủ, thằng cha Quá có cái bằng cụt chân làm trưởng trạm phòng thuế trên Xuân Viên nói với tao rằng: sống trên đời này chỉ có miếng dồi chó là ngon nhất.

Đổn lại phải về Hà nội vì đã hết kỳ nghỉ phép, thằng cu Tư buồn vì mất chó, nay lại buồn khi thằng cu Đổn ngày mai đi. Đổn dành lại được ít tiền mua hai chục cá mực đem ra biếu ông trưởng phòng tổ chức, vì sắp tới cơ quan xét cho một số người đi học ở Liên Xô. Cu Tư mở gói mực ra, mùi mực thơm phức sao mà quyến rũ quá, cu Tư bàn với Đổn nướng vài con uống rượu, Đổn nể quá nhưng không thể nào chiều bạn được vì số mực nó lẻ ra, khi mang biếu khó coi. Đổn chiều bạn, gỡ râu của năm con mực nướng uống rượu, cu Tư lại nhắc chuyện con chó bị mất, còn Đổn thấy lo lo khi mấy con mực khi mất râu rất khó nhìn. Cu Tư đoán được tâm trạng của bạn nên bày ra cách phân biệt, con mất râu ai hỏi đến, bạn cứ trả lời là con mực cái, con có râu là con mực đực. Mắt Đổn sáng lên, vậy thì mình nướng nốt râu năm con nữa cho đều mười cặp vợ chồng nhà mực. Đêm đó hai đứa say sưa, ôm nhau ngủ trên chiếc chiếu rách trên hè nhà. Đúng tám giờ sáng cu Tư đèo Đổn lên ga tàu, chia tay Đổn, cu Tư không quên trao lại cái ny lông người hàng xóm gửi trả cho Đổn.

Tàu chạy băng băng, Đổn lim dim ngủ, trong cơn mê, Đổn nghe thấy tiếng hát của Duyên : “Cuộc đời như nước qua cầu, tiền tài danh vọng đều tan, chỉ còn tình bạn, tình yêu đọng lại trong tim mỗi người”….

Đặng Văn Thảo