Lão bảo thằng cu Banh đứng phía sau lưng:
-Mẹ mi đã dậy chưa, nói với bà ấy hôm nay trời đẹp, con nước lên giờ này thì chắc ông cu Thoại cho đàn em* gọi người đi lưới bây giờ.
Nói đoạn, lão nhảy xuống đất cầm lấy cái điếu cày, châm lửa kéo một hơi dài.Từ trong ngõ Giếng ăn thấp thoáng bóng cố Đỏ* Nùng đi cùng vài người,chuyện trò râm ran,tiếng chó sủa, tiếng những con lợn nái thả rong kêu ủn ỉn, tiếng bà cu Lành rao bán đỗ* buổi sáng mai, tất cả hòa vào làm thành bản hòa tấu quen thuộc của một làng chài đã bao đời nay chung sống với biển khơi.
Trời gần sáng rồi mà phía xa xa ngoài mép nước, các ong các bà vẫn ngồi “hóng gió” một cách tự nhiên.
Đám cây lòng bỏng mọc ngoằn ngoèo trên bãi cát ướt đẫm sương đêm.Phía cuối làng tiếng chày đâm nu( giã củ nâu) mỗi lúc một to lên vang vọng buổi sáng bình minh.Những người dân chài vạm vỡ khiêng từng đòn lưới nặng có tới hàng tạ,họ từ từ cho từng đoạn lưới vào những cái máng to bằng gỗ đựng nước nâu đặc quánh .Công việc nhuộm lưới rất vất vả và phải có kỹ thuật cao thì nâu mới bám chặt vào từng mắt lưới,công việc tưởng chừng như đơn giản nhưng công nghệ dệt nhuộm lưới tơ làng chài này đã có từ lâu đời.Không có sách vở nào ghi chép để làm tài liệu lưu truyền về kỹ thuật nhuộm lưới tơ nhưng phải nói đây là những phát minh vĩ đại khi mà thời đại Poolitinen chưa ra đời.Kỹ thuật dùng củ nâu làm thuốc nhuộm vải, nhuộm lưới ngày nay không còn được sử dụng ở đồng bằng và đô thị nhưng ở miền rừng núi đồng bào các dân tộc thiểu số vẫn sử dụng cho đến ngày nay.
Mụ Què vừa đi vừa ngáp ,tay xách cái túi lưới đựng mấy củ khoai lang và bù nước chè xanh đưa cho Lão Què chuẩn bị ra khơi .Rạng đông nhuộm đỏ trên khuôn mặt mụ,Lão Què trông thấy mặt mụ ta hình như bị sưng lên bởi trận đòn tối qua khi lão say rượu. Chốc lát trong lòng lão trào lên một thứ tình cảm khó tả và lão thấy thương mụ Què quá. Từ ngày lấy chồng ,Mụ chưa được bữa nào no,chưa có bữa cơm nào là không độn nửa phần khoai lang.Đẻ với lão được năm người con nên trông mụ ta già hơn những người cùng trang lứa.Mụ chẳng có lấy một cái áo,cái váy nào lành lặn.Giáp tết năm ngoái bà chị họ ở bên kia làng Cam lâm cho Mụ mảnh vải đũi để may cái mấn cập ( váy) diện tết. Mụ cất công vào tận Vũng Chùa lâý được mớ bùn đen đem về ngâm và nhuộm để mặc cho đẹp và bền.Thật chẳng may cho Mụ ta ,đêm hôm đó cái thằng trời chu đất triệt nào đã lấy trộm mất .Mụ tiếc quá,tiếc như mất một báu vật của đời mụ ,giá như mụ đừng nghe bà cháu Toàn bày cho cách phơi vải dưới sương để vải vừa bền vừa bóng thì đâu đến nỗi mất váy như bây giờ.Giá mà được làm lại từ đầu thì Mụ ta sẽ cất mảnh vải quý báu đó ở nơi kín đáo nhất,thậm chí Mụ luôn buộc nó vào người không khi nào rời ra.Mụ làm cho bọn trộm vặt không có chỗ hành nghề.Nhưng ôi tất cả đều đã muộn, chiếc váy đũi ,giấc mơ của cả cuộc đời Mụ sau một đêm đã biến thành mây khói. Thật là ,, chó cắn áo rách”.Sau vụ đó Mụ buồn mất cả tháng,nỗi buồn cứ bám lấy mụ,đi đâu mụ cũng kể lể về mảnh vải đũi bị mất,đến mức cái việc mụ mất váy trở thành câu chuyện ai cũng biết đến.Lão Què thương Mụ ,nhưng lấy đâu ra tiền để mua váy mới cho Mụ.Nhớ lại ngày Mụ mới về nhà Lão, trong nhà chẳng có gì ngoài mấy cái nồi đất,một ít bát đĩa và cái cối đá nhỏ dùng để giã vừng.Gọi là nhà nhưng thực ra đấy chỉ là một túp lều cũ kỹ,cột bằng tre,mái lợp bằng rạ,nền nhà bằng đất nện.Hai vợ chồng Lão nằm trên chiếc chõng tre, khi mụ Què ở Cử ,giừơng chật lão thường trải chiếu ra nền nhà mà ngủ.Đàn muỗi vô tư “chăm sóc lão”.Ngoài sân nhà có một cái ang đựng nước bằng sành,nước dùng để ăn và phòng cháy. Nghe nói cái năm Quý mùi(1823) khốn nạn của hai thế kỷ trước đã xảy ra vụ cháy nhà, nguyên nhân do nhà Cố Uân Việm vô ý để ngọn lửa bén vào vách nhà,ngọn lửa oan nghiệt cùng với gió Lào đã thiêu cháy gần như cả làng Cương Gián.Rồi nhiều lần khác nữa ngọn lủa tử thần vô cớ kéo đến làng này hoành hành,gây nên cảnh mất nhà mất cửa thiếu thốn đủ đường.
Hằng hà sa số những vì sao vận hành trong vũ trụ đã mờ dần khi vừng đông hé sáng. Mặt biển rì rầm, từng cánh buồm nâu căng gió ra khơi.Sóng biển lao xao như ôm bãi cát trắng mịn kéo dài tít tắp, xa xa ở phía nam là làng Động Gián lúc ẩn lúc tỏ lúc mờ dưới những làn sương bàng bạc lang thang.
Năm nay nhà lão vào hợp tác xã ,lão nói với mụ Què :tôi chỉ mong cho đủ ân,cho bà mi đỡ khổ,cho mấy thằng nhỏ được học hành,lão giải thích với mụ vào hợp tác xã tức cùng làm cùng ăn cho nên mọi người nghèo mình ngèo ,mọi người giàu mình giàu.ông đỏ Phú mua được mấn cho bà ấy thì tui cũng mua được mấn cho bà.Lão nghĩ đơn giản và mơ đến một ngày mai tươi sáng .
Vào hợp tác xã được mấy năm mà cược sống cũng chẳng hơn chút nào.Thu nhập của lão cũng như các xã viên chỉ nhờ vào số cá ăn trộm được của họp tác xã nén đầy trong cái cặp lồng nho nhỏ và dịnh suất ăn chia gọi là cá lô.không phải một mình lão ăn trộm mà tất cả mọi người cùng ăn trộm kể cả người chỉ huy cao nhất trong thuyền lão cũng ăn trộm bởi vì ở trên quy định tất cả cá đánh được chỉ để lại một tỷ lệ nhất định nào đó chia cho xã viên, còn đâu phải đem bán cho nhà nước với giá quy định có khi rẻ hơn bán bên ngoài cả mười lần , đổi lại xã viên được nhà nước bán cho một tháng hai mươi kg gạo với giá rẻ như cho.Nhưng muốn có bữa đói bữa no đều phải trông chờ vào cái cặp lồng ấy
Hợp tác xã tan rã dần vì làm ăn không hiệu quả, lão lên núi làm nghề đốt than,con trai lão lón dần đỡ đần cho vợ chồng lão nhiều việc ,hắn đi theo mấy ông tốt bụng làm nghề xay xát.vài năm sau hắn sắm riêng được cả chiếc máy xay mới tinh.Cuộc sống nhà Lão ngày một khấm khá cho đến lúc thằng con thứ hai được đi xuất khẩu lao động ở Hàn Quốc thì nhà lão đả thay đổi hoàn toàn.Tiền con trai gủi về lão lại lo cho con bé em đi xuất khẩu tiếp,cứ thế như con gà đẻ trứng vàng nhà lão trở nên giàu có nhất nhì trong vùng.Nhưng cái phúc vẫn thường có cái họa đi theo,Thằng bé thứ tư nhà lão trở nên hư hỏng,có tiền của anh chị gửi về nó thường xuyên tụ tập bạn bè uống rượu,con ma mên cứ tăng dần,hắn suốt ngày lang thang và trở thành nỗi khổ cho gia đình Lão.Một tai họa bất ngờ nữa lại ập đến, do say rượu thằng con nhà lão đi xe may đâm vào một cụ già trên làng Cổ Đạm.lão phải bỏ tiền ra đền cho người ta hàng chục triệu đòng,thàng con lão cũng bị gãy chân ,dập phổi.Qua điều trị người ta lại phát hiện ra nó bị cả chứng teo gan do uống quá nhiều rượu.Tai họa ập đến làm cho vợ chồng nhà lão buồn lắm.
Tuổi già đã kéo đến,ông bà Què tuy không được trọn ven nhưng đời ông bà đã được đổi thay.Ngồi bên cạnh ông, bà vui vẻ nói với ông: Bây giờ thì ông không còn phải lo cho tui cái mấn nữa rồi nhé và bàn tay bà cầm chiếc bánh Ga Tô phủ đầy kem trằng mịn màng đua cho Ông.Ông Què cười hiền lành như thầm cảm ơn bà và chia sẻ niềm vui trên khuôn mặt rạng rỡ của bà Què,
ĐẶNG VĂN THẢO
