Kí ức tuổi thơ của những ngày bên đám bạn rèo bò, rèo tru bỗng hiện về níu tôi lại cùng những sự khắc nghiệt, vất vả của tuổi thơ, những năm tháng cùng cả làng chung những bữa đói quặn ruột, chia từng củ sắn, củ khoai, những đọi cơm độn hiếm hoi mà đau đáu nghĩ về tình mẹ, tình quê trong cảm thức của bài hát “Tình đất mẹ”:
“Nghĩ thương mẹ cả đời nặng nhọc
Đơm xới cho con đứa ít đứa nhiều
Giữ lại mình miếng cháy cuối niêu
Tiếng cạo con nghe đến giờ như dao cứa….
Tôi hài lòng khi tác giả đặt tên cho ca khúc lại chọn “Tình đất mẹ”! Một cái tên tuy không mới, nhưng sâu nặng nghĩa tình, dạt dào tình cảm, thật ấm lòng khi ta nghĩ về cội nguồn. Đất mẹ nơi chôn núm nhau khi con, chào đời, nơi cho con củ khoai, củ sắn để lớn khôn thành người; đất mẹ đã nuôi dưỡng tâm hồn con từ những bờ dậu trổ hoa bìm tím ngắt, thấp thoáng miệng cười cô hàng xóm nhỏ xinh, từ mảnh vườn xưa xanh biếc chồi xuân…Tôi chợt nhớ đến nhà thơ Nga, Ê-Xê-Nhin, một nhà thơ luôn nặng lòng với quê hương trong những vần thơ về mẹ:
Con sẽ về khi cành tơ vừa bén lá
Mảnh vừa xưa lại trắng xoá mùa xuân.
Hay đại thi hào dân tộc Nga A.X.Puskin, ông dành trọn tình cảm cho người nhũ mẫu, người đầy tớ nông nô, ông biết ơn nhân dân mình và xem những người quanh mình như những người mẹ, thật cảm kích rung động cả loài người:
Mẹ thân thiết trong những ngày cơ cực
Nguồn mến thương nâng bước con vào đời.
Con đã về đây, với mẹ, với quê hương. Nơi ấp ủ con từ bào thai để con ra hình hài; Lại như xưa con muốn được rúc vào trong lòng mẹ, được ngửi mùi mồ hôi quen thuộc từ tấm áo nâu sờn mà tắm mình trong sự đùm bọc chở che của mẹ, của quê hương. Con khao khát được nghe lại những danh xưng thời thơ ấu: “chó con”, “chó cúc”, “con Tặn”, “thằng Tèo” những danh xưng mà dòng chảy thao thiết của thời gian không bao giờ làm trôi cuốn được. Những danh xưng mà giờ đây, khi đã thành “ông Tú” ông “chiêu” nhắc lại con vẫn thấy hơi ấm của tình mẹ, tình quê đang lan toả ở trong lòng… Con mẹ không cao siêu, hoa mĩ! Nhưng vẫn muốn tìm những lời từ sau thẳm trái tim để tôn vinh cái mái tranh sậm màu mưa nắng mà từ đó con đã lớn lên.
Trở lại với bài hát “Tình đất mẹ”. Cả một chuỗi những nốt nhạc đằm thắm, tha thiết mang chất liệu dân ca xứ Nghệ. Với những ca từ sự dụng nhiều phương ngữ rất đỗi gần gũi, mật thiết, đằm thắm, sâu nặng tình yêu thương, nên đã chinh phục được trái tim của mọi tầng lớp, mọi lứa tuổi là con mẹ. Và đặc biệt tác phẩm hiện lên một bức tranh quê hương của tình mẹ, tình quê, của những con sóng thì thầm hôn bãi cát, những rặng phi lao gồng mình trong gió bão để che chở, bảo vệ xóm làng cho những ô cửa ấm áp ánh đèn, cho mái ngói đổi sắc màu.. Từ những hình ảnh thân thiết đó, tình mẹ đã dâng trào, đã níu kéo lòng người bằng sợi thương, sợi nhớ đã trao cho chúng con một tình yêu gắn liền với trách nhiệm với quê hương “Không biết mần răng mà vui ra rứa, đất mẹ đây rồi mặn ngọt tình quê”. Có một nhà văn từng viết về cái đẹp ở quê hương ông, khi độc giả đọc tác phẩm xong liền mơ ước được về thăm mảnh đất ấy xem đẹp đến nhường nào? sâu nặng nghĩa tình đến đâu? Nhưng sau khi họ thực hiện được ước mơ là về tận quê hương nhà văn, thì buồn thay họ chẳng tìm được cái gì đẹp trong đó! Biết chuyện nhà văn đã thốt lên đầy cảm thán “Bạn sẽ không bao giờ tìm được đâu. Bởi núm nhau của bạn không được chôn ở đó, bởi tâm hồn bạn không được tắm mát từ đó”.
Ca khúc “Tình đất mẹ” đã truyền tải cả văn hoá ứng xử giữa tình phu tử, tình mẫu tử vốn nặng nhọc và bao la tròi bể: “Để cha xuống biển lên non vượt nghềnh, mẹ đi chợ Đạm, chợ Đình nuôi con khôn lớn đáp tình nước non”. Hay tình cảm sâu nặng của tác giả để bột phát ra tình quê hương, con người, tình yêu thiên nhiên: “Nghe tiếng thì thầm đất và biển, nghe tiếng hồn thiêng sông núi vọng về”. Phải, Cương Gián là mãnh đất của địa linh nhân kiệt. Thật đẹp khi tác giả vẻ lên một bức tranh về văn hoá làng nghề, văn hoá ẩm thực đặt sắc của địa phương: “Tấp nập thuyền bè tấp nập ra khơi, mẹ ngồi nướng cá mùi thơm cả làng”. Tình quê mạc mạc đến bát nước chè xanh í ới gọi nhau những lúc trưa hè….
Tuy nhiên tác phẩm còn có những mặt hạn chế nhất định, ví như ca từ có phần dễ dãi, trùng lặp, sự đan xen giữa phương ngữ và ngôn ngữ phổ thông còn chưa hợp lí (Cương Gián quê ta ơi có núi sông rào biển cả(?). Song tác phẩm thực sự đã thành công bởi có sự cộng hưởng của hình ảnh tường thuật sinh hoạt, lao động thường nhật nhất, gần gủi nhất của bà con. Những góc quay hợp lý, tường thuật sự khởi sắc của quê hương giúp những người con xa quê có cái nhìn toàn diện, giàu tính văn hóa lay động trái tim. Ca khúc được thể hiện bởi 1 chất giọng hàng đầu trong dòng nhạc dân ca Nghệ Tĩnh- ca sĩ Anh Thơ, cô không phải là một người con của đất Cương Gián nhưng đã tường tận văn hóa các làng quê Hà Tĩnh. Đầu năm 2008 tôi có gặp ca sĩ tại Hà nội, cô cho biết qua quá trình chuẩn bị trình bày tác phẩm “Tình đất mẹ” cô đã về tận đất mẹ của tôi mấy ngày liền, để “hấp thụ văn hóa” rồi mới thể hiện tác phẩm. Thật cảm kích với con người có tâm huyết với nghề.
Ngay sau khi tác phẩm trình làng tôi đã lưu lại cho mình một bản vào máy tính cá nhân, thi thoảng tôi lại mở ra đắm chìm trong đó. Tôi lại bồn chồn nhớ, bồn chồn thương. Không biết giờ ni mẹ đang mần chi? Mùa lạnh sắp về, áo của mẹ, áo của o Hường, chị Khảm có đủ ấm? Bao đời nay những người đàn bà trên Đất Mẹ vẫn thế: Tần tạo chắt chiu để rồi dấm dúi vào tay tôi những đọi gạo, những mớ khoai cho tôi đi tìm con chữ mà lãng quên đi tấm áo của mình. “TÌNH ĐẤT MẸ” với tôi như tiếng mẹ, tiếng chị, tiếng quê hương ru hồn tôi thổn thức, là lời ru với những người con xa quê đã từng sống, đã từng chôn nhau, cắt rốn ở đó, để trưởng thành và để rồi hướng về nguồn cội. Thầy tôi, thiếu tướng nhạc sĩ An Thuyên từng viết những ca từ mà như lôi cả gan ruột ra vậy:“Sông cứ chảy trong ta, núi cứ lớn trong ta, đi xa lại muốn về, khổ đau càng thêm muốn về, để tình mẹ ấp yêu”… Quê mẹ giờ đã đổi thay nhưng tình mẹ, tình quê thì mãi mãi muôn đời không bao giờ thay đổi! Mẹ vẫn chắt chiu, mẹ vẫn dành dụm cả đời vì con, vì nước. Lâu lâu tôi lại dành thời gian để về núp vào nách áo mẹ, úp mặt vào sông quê rũ bỏ những nhọc nhằn, lo toan mà mặc sức đắm chìm trong yêu thương của mẹ, của chị, của tình quê vốn luôn khao khát, dang rộng cánh tay chờ đợi những đứa con trở về.
Với những người con được may mắn gắn bó với quê hương đó là những người hạnh phúc nhất và có niềm tự hào nhất.. Bởi họ là những người trực tiếp đắm chìm trong tình cảm thiêng liêng của đất mẹ, được trực tiếp tô thêm sắc đỏ lên màu ngói mới cho chính mảnh đất quê mình. Nhưng tôi chợt buồn có ai đó can tâm làm những điều ngang trái! Khác nào chính họ tự lìa bỏ quê hương, lìa bỏ đất mẹ, sống dấu mình thui thủi, quạnh hui trên chính đất mẹ! Mà tình mẹ vẫn bao dung dang rộng cánh tay nâng niu, không thể lìa bỏ những đứa con của mình.
Nguyễn Văn Hạnh
Bài Hát: Tình Đất Mẹ -Sáng Tác: Bác Hoàng Xuân Đông- Biểu Diễn: C.Sỹ:Anh Thơ
