TẾT ĐẾN VỚI BAO NỖI NIỀM

Tết về đem lại nhiều cái lo cho người lớn, nhưng lại là niềm vui của trẻ thơ. Các bà hàng xén buôn đồ la gim về đầy chợ, sạp hàng cố Huân và sạp bà Hồng Quyên là nhiều thứ nhất, nào pháo tép, pháo chai rồi bài tam cúc, bài tổ tôm đến hương trầm chợ Vinh thơm phức mùi tết. Những đứa trẻ nhà nghèo không có tiền mua pháo thì kiếm kẽm vụn đúc những cái van giống như van xe đạp, chúng nó lấy thuốc diêm cho vào nén chặt, rồi cầm búa đập mạnh vào tạo thành những tiếng nổ xé tai. Thằng cu Biên không có tiền mua diêm thì nó chà hai bàn tay vào nhau cho nóng lên, nhổ một bãi nước bọt vào lòng bàn tay rồi lấy tay kia vỗ vào cũng tạo thành một tiếng nổ nghe đùng đục như pháo tịt.

Ông Cảnh Đao cầm cái thuổng cùng với mấy người đàn ông đào ba bốn cái lỗ giữa đường, bọn trẻ con xúm quanh tò mò xem. Chúng nó kháo nhau, hôm nay xóm ta dựng đu mừng xuân mới, ngoài chợ cá cánh tuồng Phượng gián đang bắc rạp để công diễn vào đêm mồng hai, cả ngõ Giếng ăn ồn ào chuyện đụng thịt lợn ăn tết. Đến chiều, cái đu tre cao ngất ngưởng đã được dựng xong . Anh cu Kính trèo lên nhún thử , cánh đu nhịp nhàng lên cao sau từng lần anh ta chổng mông nhún. Không khí đón tết tỏa ra từng ngõ xóm. Ông cu Cao cầm cái điếu thuốc lào rít một hơi dài, mắt ông lờ đờ nhìn bà nhà đang chổng mông thổi lửa. Ông nói với bà : Năm ni cũng giống năm ngoái thôi bà mi ạ. Sáng ba mươi cúng ông bà tổ tiên, giao thừa bà làm một nồi bánh ngào với lại cỗ xôi con gà. Mồng một cúng vào buổi chiều, bà nhớ mua thêm chai mắm rươi để chấm với thịt luộc. Sang mồng hai ta cứ hương đèn, mồng ba đốt vàng đưa ông bà về . Nghe nói ông cu Nghinh có con lợn gần một tạ, thịt vào đêm nay , bà mi lân la xem, nếu được, ta ăn đụng dăm cân, thịt bò thì mua ở chợ Đạm. Nói đoạn ông cầm cái cào răng bằng gỗ dọn sân giúp vợ. Ngoài đường cái, tiếng chân đi lại rậm rịch, người đi mua lá đùm bánh chưng, kẻ đem hương đến dâng nhà thờ tổ.

Ông cu Cao là con của một địa chủ giàu có ở ngõ giếng ăn, là người thông thạo chữ nho, hiểu biết trong làng. Ông có trí nhớ tuyệt vời, chuyện đông tây kim cổ ông kể vanh vách, truyện Thúy Kiều Kim Trọng thuộc làu làu. Giúp vợ dọn cái sân sạch sẽ, rít thêm điếu thuốc lào nữa, đứng dậy mang chiếc áo Badxuy rồi lên ông Chắt Ninh sửa cái quần để diện tết. Ông Chắt Ninh ở xóm Bàu trên Ngõ Sau, là người hiền lành, hiểu biết. Không biết ông làm thợ may từ bao giờ nhưng nghe nói ông ra tận Nam Định để học nghề. Quần áo ông may rất đẹp mà giá lại rẻ. Vừa thấy ông cu Cao, ông chắt Ninh vội buông dao kéo, mời bạn ngồi rồi thong thả pha ấm nước chè. Hai người là bạn học từ lúc còn để chỏm, những khi rỗi rãi hai ông thường cùng nhau bình Kiều. Ông Cao nói : ông bận bịu nên tôi ít khi được hầu chuyện, hôm nay ngày hết tết đến, lên thăm ông và tiện thể sửa lại cái quần thâm. Ông biết đấy dạo cải cách cha tôi bị đấu tố suốt ngày đêm, mẹ tôi không chăm sóc được cho ông vì cán bộ cải cách không cho đi chợ mua bán gì cả, họ để cho chợ tàn rồi cụ mới được đi. Bố tôi ốm đau mà việc cắt thuốc cũng bị cấm. Chính vì điều này mà bố tôi đổ bệnh mất sớm. Tội nghiệp cho cha tôi, cả một đời người vất vả, ăn ở hiền lành mà rốt cuộc bị người ta hãm hại. Ông xem con người ta ăn ở ác bá đến thế là cùng. Trong nhà có cái đáng giá một chút là tịch thu hết. Từ cái bát ăn cơm, vài cái mâm đồng, một số chum sành, họ lấy cả cái tiểu sành mà bố tôi đi bộ gần ba mươi cây số mua về để chờ ngày sang cát cho ông nội tôi. Một câu khẩu hiệu to đùng treo ngay trước cổng nhà tôi : “Trí ,Phú Địa Hào Đào tận gốc, trốc tận rễ” . Cái không khí đấu tranh giai cấp như một làn gió độc hại làm đảo lộn giá trị nhân văn của một làng quê vốn có một bề dày văn hóa. Đọc câu khẩu hiệu đó, với chủ trương đó, dù người có chữ hay không người ta đều nhận ra rằng nếu chính quyền cách mạng mà không sửa sai thì xã hội sẽ bị tiêu vong.Thật ra nhà tôi cũng chỉ có vài ba mẫu ruộng, so với người khác, cũng khá hơn chút ít, bởi bố mẹ tôi lao động quần quật suốt ngày, ăn uống hà tiện, thế mà đến cuối năm mẹ tôi cũng chẳng mua sắm được cái gì, ngoài bộ quần áo mới cho tôi diện tết.

Ông cu Cao lại rít một điếu thuốc Lào, rồi thong thả hỏi ông chắt Ninh : nhân đây tôi muốn hỏi ông, cái chuyện kia thế nào rồi, cũng phải lo cho xong ông ạ, nhà ta có phúc thì việc tìm “cái gậy” cho mình trước sau cũng thành. Ông Chắt Ninh nâng chén trà nghi ngút hơi mời ông cu Cao, ông nói trà này là của người bà con ngoài Bắc biếu, ngon không kém trà Tàu. Ông thong thả : Chuyện của tôi cũng đã bàn thảo bấy lâu nay, thật ra tôi cũng suy nghĩ nhiều về điều này, bà nhà tôi thì hiền lành, rất thấm tháp nỗi lo của gia đình. Mẹ tôi đã già rồi,cả cuộc đời của bà chỉ lo cho con cháu, anh em chúng tôi lớn lên từ cái gánh hàng xén của cụ đó, có lần tôi nói với mẹ rằng :mẹ ơi, mẹ thương con nhiều con biết lắm, con là con trai, vẫn biết rằng con người sinh ra thì phải có tổ có tông cho nên phải tìm đứa con trai kế thừa để nối dõi tông đường, nhưng tiếc rằng số phận con hiếm hoi đã an bài thế rồi, mẹ cứ coi con như đứa con gái của mẹ, mẹ lo lắng quá nhiều sẽ ảnh hưởng tới sức khỏe. Nói vậy thôi chứ ông thương mẹ vô cùng, mái tóc của bà đã bạc màu. Khi vành khăn tang chồng chưa bỏ xuống, thấm thoắt đã qua mấy mùa hoa dừa rụng mà nỗi lo đứa cháu trai vẫn chưa nguôi ngoai. Đành rằng người anh cả của ông Chắt Ninh đã có nếp có tẻ.

Ông cu Cao đỡ lời : Ông ạ, sinh con, dù trai hay gái thì cũng phải lấy chữ hiếu làm đầu, các cụ xưa đã nói :

Cha mẹ nuôi con bằng trời bằng bể
Con nuôi cha mẹ, con kể từng ngày

Lúc cha mẹ sống thì hắt hủi , bỏ mặc, lúc chết thì làm đám ma linh đình, đến ngày giỗ thì làm thật to,mời mọc khách khứa đầy nhà :

Cỗ bàn lúc chết tế ruồi
Chi bằng lúc sống ngọt bùi là hơn.

Ông Chắt Ninh nói chêm vào : ngày trước bố tôi giảng kỹ về điều này , ông tiếp lời : nếu anh bất hiếu với cha mẹ thì mai kia về già, những đứa con anh sẽ bất hiếu với chính anh. Cái đó gọi là luật Nhân Quả. Cha mẹ già như chuối chín cây, như ngọn đèn sắp hết dầu ra trước gió, bởi vậy đạo làm con phải làm gì đây, tôi suy nghĩ nhiều lắm ông ạ. Rồi ông đọc thuộc lòng một bức thư của người nào đó nói với con :

“Ngày bố mẹ già đi, con hãy cố gắng kiên nhẫn và hiểu cho bố mẹ. Nếu như bố mẹ ăn uống rớt vung vãi… Nếu như bố mẹ gặp khó khăn ngay cả đến cái ăn cái mặc..Xin con hãy bao dung! Con hãy nhớ những ngày, giờ mà bố mẹ đã trải qua với con, để dạy cho con bao điều lúc thuở bé. Nếu như bố mẹ cứ lặp đi lặp lại hàng trăm lần mãi một câu chuyện, thì đừng bao giờ cắt đứt lời bố mẹ mà hãy lắng nghe. Cũng như khi con còn ấu thơ, con hay muốn bố mẹ đọc đi đọc lại mãi một câu truyện hằng đêm cho đến khi con đi vào trong giấc ngủ..và bố mẹ đã làm vì con. Nếu như bố mẹ không tự tắm rửa được thường xuyên, thì đừng quở trách bố mẹ và đừng nên cho đó là điều xấu hổ. Con hãy nhớ …lúc còn nhỏ, bố mẹ đã phải viện cớ bao nhiêu lần để vỗ về con trước khi tắm .Khi con thấy sự ít hiểu biết của bố mẹ trong đời sống văn minh hiện đại ngày hôm nay, đừng thất vọng mà hãy để bố mẹ thời gian tìm hiểu. Bố mẹ đã dạy dỗ con bao điều… từ cái ăn, cái mặc cho bản thân và phải biết đương đầu với bao thử thách trong cuộc sống.
Nếu như bố mẹ có đãng trí hay không nhớ hết những gì con nói… hãy để bố mẹ đôi chút thời gian để suy ngẫm lại và nhỡ như bố mẹ không tài nào nhớ nổi, đừng vì thế mà con bực mình, mà tức giận… vì điều quan trọng nhất đối với bố mẹ là được nhìn con, đưọc gần bên con và được nghe con nói, thế thôi! Nếu như bố mẹ không muốn ăn, đừng ép bố mẹ!… Vì bố mẹ biết khi nào bố mẹ đói hay không. Khi đôi chân của bố mẹ không còn đứng vững như xưa nữa… hãy giúp bố mẹ, nắm lấy tay bố mẹ như thể ngày nào bố mẹ đã tập tềnh con trẻ những bước đi đầu đời. Và một ngày như một ngày sẽ đến, bố mẹ sẽ nói với con rằng… bố mẹ không muốn sống, bố mẹ muốn từ biệt ra đi. Con đừng oán giận và buồn khổ…vì con sẽ hiểu và thông cảm cho bố mẹ khi thời gian sẽ tới với con .Hãy cố hiểu và chấp nhận, đến khi về già, sống mà không còn hữu ích cho xã hội mà chỉ là gánh nặng cho gia đình!…và sống chỉ là vỏn vẹn hai chữ “ Sinh Tồn”. Một ngày con lớn khôn. Con sẽ hiểu rằng, với bao sai lầm ai chẳng vướng phải, bố mẹ vẫn bỏ công xây dựng cho con một con đường đi đầy an lành. Con đừng nên cảm thấy xót xa buồn đau , đừng cho rằng con bất lực với sự già nua của bố mẹ.

Con chỉ cần hiện diện bên bố mẹ để chia sẻ những gì bố mẹ đang sống và cảm thông cho bố mẹ, như bố mẹ đã làm cho con tự khi lúc con chào đời. Hãy giúp bố mẹ trong từng bước đi vào chiều…Hãy giúp bố mẹ trong phút sống còn lại trong yêu thương và nhẫn nại…cách duy nhất còn lại mà bố mẹ muốn cảm ơn con là nụ cười và cả tình thương để lại trong con ” Hai ông gật gù tâm đắc với bức thư và thấy đằng sau mình là một khoảng thời gian dài ẩn nấp biết bao điêu gì sẽ xảy ra.

Ông cu Cao nhấp nhổm thèm thuốc lào, thấy vậy ông chắt Ninh chạy sang hàng xóm mượn cái điếu cày, hai ông lại nhỏ to dưới làn khói thuốc . Ông Cao nói, công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ được người xưa quy thành chín chữ cù lao : Sinh, Cúc, Phù, Súc, Trưởng, Dục, Cố,Phục, Phúc.

Sinh tức là đẻ ra, Cúc tức là nâng đỡ, Phù tức là vuốt ve, chăm ẵm, Súc tức là nuôi cho bú, cho ăn, Trưởng tức là nuôi lớn, Dục tức là dạy dỗ, Cố tức là trông nom, Phục tức là tùy tính mà dạy, Phúc tức là che chở. Tôi thấy bây giờ hỗn độn lắm, cái ông hàng xóm nhà tôi than phiền có thằng con trai chẳng chịu học hành gì, toàn giấu sách vở trong chuồng lợn rồi đi chơi suốt ngày. Bố có người bạn biếu quyển sách hay, hắn xé ra chuì đít. Câu chuyện giữa hai người bạn xoay quanh cái điếu cày. Nhà ông Chắt Ninh cũng thuộc dạng có của ăn của để, không có ruộng vườn gì nên đội cải cách chỉ xếp vào hạng tiểu thương, tuy vậy họ vẫn cảnh giác với gánh hàng xén của cố Huân, bởi đấy là mầm mống của giai cấp tư sản. Cán bộ đội cải cách họ không thích những bộ tràng kỷ chạm trổ rồng phượng, những cái tủ chùa bằng gỗ gụ bóng lộn của nhà ông chắt Ninh. Nghe đâu mấy cái đền chùa trong xã sẽ được lần lượt phá sạch để chống tư tưởng mê tín dị đoan. Cái đền nào kiên cố quá thì chia cho hợp tác xã để nhốt bò, hoặc làm kho chứa phân. Ông cu Cao ngao ngán nói: Thời đại thay đổi thật lạ lùng, họ không nghĩ đến chuyện xây mà chỉ tìm cách phá, ông dằn giọng : thằng nào mà phá đền Tam Tòa thì nhà nó trước sau cũng bị Tru di.

Ông chắt Ninh vốn điềm đạm, ít nói, những việc xảy ra xung quanh ông chỉ quan sát, nghe ngóng vậy thôi chứ chẳng bình luận gì. Ông chỉ thích nói đến số đo quần áo, cách dựng một chiếc áo Vét tông như thế nào cho đẹp, chuyện làng Cương Gián xưa là đề tài mà mọi người rất thích nghe ông kể. Nghe nói ông cũng theo học hết Duypslom, tương đương với cấp hai bây giờ. Là người có chữ trong đầu nên được bà con lối xóm tôn trọng, khi có chuyện gì xảy ra họ thường hỏi ý kiến ông chứ họ không hỏi ông bí thư thôn. Bà con rất thông cảm cho việc hiếm hoi của ông nên việc ông lấy thêm vài bà vợ nữa để kiếm người nối dõi tông đường chắc ai cũng mừng.

Trời sang tiết xuân, mưa bụi phủ kín rừng dừa trước ngõ, biển dập dìu như bản tình ca mênh mang . Bà Chắt Ninh hôm nay trong bộ quần aó mới ngồi sau chiếc xe đạp của em trai là ông Khản trên đường đi Đức Thọ làm một việc có một không hai là hỏi vợ cho chồng. Là con nhà gia giáo, nề nếp trong làng nên từ ăn mặc, đi đứng nói năng bà luôn là người chuẩn mực. Việc đi hỏi vợ cho chồng, đối với bà là việc làm ấp ủ bấy lâu nay. Đạo làm dâu, kế thế nhà chồng, là bổn phận của người xuất giá. Về nhà chồng thì một lòng thờ mẹ, kính cha. Là người kế thế thì phải lo cho tròn chữ hiếu. Thương chồng không phải chỉ có chăm sóc, lo lắng cho cuộc sống thường nhật mà còn phải góp phần thực hiện được mong muốn của gia đình nhà chồng. Việc tìm người nối dõi tông đường đã thôi thúc bà biết bao năm tháng. Những đêm khuya lặng lẽ nằm bên chồng, nước mắt bà ướt đẫm sau từng hơi thở dài. Bà hiểu được từng nếp nhăn trên khuôn mặt của chồng. Cơ hội đã đến, bà sắm sửa trầu cau, nhờ em trai cùng đi để thực hiện ý định mà bà đã nung nấu bấy lâu nay.

Thời gian trôi đi nhanh quá, mái tóc bà chắt Ninh đã bạc màu, niềm vui khôn xiết được cả làng chia sẻ đó là bà vợ thứ hai của ông chắt Ninh đã sinh con trai. Nghe tin này cố Huân vui sướng tột cùng, bấy lâu nay trên cặp mắt ráo hoảnh bởi những suy tư lo lắng thì nay trên gò má nhăn nheo của cố những giọt nước mắt vui sướng đang chảy tràn . Cố chạy đi tìm người con dâu cả, đã lâu lắm rồi Cố mới thấy trên gương mặt con dâu có một nụ cười vui đến thế. Cố nâng cánh tay đã già nua vuốt lên mái đầu đã điểm bạc của con dâu, ngẹn ngào nói: chiều nay con về ăn cơm với mẹ. Ráng chiều còn sót lại, bóng hai bà mẹ đổ dài trên sân gạch đầy phong rêu. Hoàng hôn về rồi, bên kia rào Mỹ Dương từng đàn chim kéo nhau về tổ âm vang những bài ca cuối ngày.

Ông chắt Ninh và ông cu Cao kéo nhau đến nhà thày Lò để nhờ ông làm cho mấy cái linh sàng đốt với vàng mã vào ngày khai hạ. Thày Lò là một người được mọi người dân trong làng kính trọng, ông là thày địa lý, thày cúng, nhà Phong Thủy đồng thời rất giỏi làm Linh Sàng và đồ vàng mã.

Thày Lò mời hai ông ngồi dự luôn buổi cúng chầu cuối năm của gia đình Thày. Thày lò mặc chiếc áo lương màu đen, chiếc quần sa tanh màu trắng, chân đi đôi guốc mộc, đầu đội khăn vành. Thày thong thả thắp ba nén hương và quỳ xuống chiếc chiếu trải trước bàn thờ được lập ra giữa sân : Trên bàn thờ dâng các lễ vật như hoa quả, chai rượu nút lá chuối, trầu cau, một mâm gạo đầy ự, một đĩa muối trắng, một mâm xôi bên trên có con gà trống,miệng ngậm một bông hoa . Thày đánh hắng một tiếng và bắt đầu cúng :” Kính bái chư tiên linh, cung vi chư tiên linh! Ân dưỡng dục so tày non thái, đức sinh thành sánh tựa đại dương, công tiền nhân đã mở lối đưa đường, gầy cơ nghiệp lưu truyền bao thế hệ. Cúi nghĩ rằng :Ăn quả ngon nhớ ơn người trồng trỉa, uốn nước trong nhớ đến kẻ khơi nguồn. Hôm nay chúng con tề tựu về đây , xin đốt nén hương thành kính dâng lên chư Tiên linh lòng biết ơn sâu xa và sự cảm hoài ngậm ngùi hương tưởng. Ngưỡng nguyên Chư Tiên Linh phò hộ đoái thương, đội trì cho con cháu.

Nay kính bái ”.

Mùa xuân đã về trên mảnh đất gió nắng và bão cát thân thương. Mùi hương trầm thơm thơm nhẹ nhàng len lỏi qua từng hàng rào cây bần hảo. Trên cái đu tre, bà chắt Phước và ông cu Kinh đang nhún, cánh đu đưa dần lên cao, cái quần lụa của bà tung bay phần phật, mọi người đứng dưới căng mát thán phục. Có những lúc thót tim khi bỗng dưng cái quần bà chắt Phước tụt xuống vì đứt dải rút, một tay cầm đu, một tay cầm quần mà bà vẫn nhún cho cánh đu bay cao, bay xa. Tết đã về rồi.

Đặng Văn Thảo