Tôi muốn giãi bày ý kiến của tôi trước những băn khoăn của các bạn khi đứng trước ngã ba đường: Nên đi học hay đi làm kiếm tiền về giúp gia đình; Nên học những gì để làm hành trang cho cuộc sống tương lai; Nên học các trường ở đâu để mang lại hiệu quả nhất.
Học hành mang lại lợi ích đến chừng nào?
Cha ông ta từ xưa đã rất chú trọng việc học vì thế mà các cụ thường nói “Nhân bất học, bất tri lý”. Học để phân biệt được đúng – sai trong cuộc sống, trong cư xử.
Con người xã ta từ trước lại nay thời nào đi học cũng đều được thiên hạ đánh giá là thông minh, sáng dạ. Tuy nhiên, trước đây xã ta ở vào vị trí xa xôi, đường sá đi lại khó khăn, hơn nữa vào thời kỳ đó, đời sống kinh tế còn quá đói nghèo, ăn còn không đủ, ai cũng lo tảo tần cơm áo nên không tâm trí đâu mà nghĩ đến việc học hành. Thời nay, đời sống kinh tế đã khá hơn nhiều, vả lại đường sá xe cộ đi lại thuận lợi nên bây giờ chúng ta tập trung lo cho việc học hành của lớp đàn em nhiều hơn. Theo tôi, học hành mang lại nhiều cái lợi.
- Học để làm người tốt hơn, học để hoàn thiện mình, học để người nghèo thoát khỏi đói nghèo, học để người giàu trở nên sang giàu hơn nữa. Người ta đã theo dõi và nhận ra rằng: Nếu có 100 gia đình nọ bỏ tiền cho con kinh doanh buôn bán và 100 gia đình kia lại đầu tư tiền bạc để con học hành thì sau đó 20 năm, mức sống và thu nhập bình quân của các gia đình cho con ăn học cao hơn hẳn các gia đình đầu tư buôn bán làm ăn. Nói như vậy không có nghĩa là tất cả những người theo nghiệp học hành đều khấm khá giàu sang còn những người làm nghề khác đều đói nghèo thấp kém. Thực tế có người học đầy chữ mà cũng chỉ đủ ăn, còn có người không biết chữ nào nhưng cũng giàu vàng giàu của, tuy nhiên số đó không có nhiều người.
Số đông người theo nghiệp học hành công nhận rằng họ đi học lúc đầu cũng chẳng hứng thú gì nhưng vì đói khổ cơ hàn nên họ tự thôi thúc mình cố gắng học để kiếp nghèo buông tha họ. Trong số những người đậu đạt học hành chỉ có ít người nhờ trí thông minh trời phú còn số đông đều nhờ ở sự đèn sách miệt mài. Các kỹ sư và sinh viên đại học nhận xét rằng con người ta phần đông đều có khả năng vươn lên thành học sinh khá giỏi, chỉ có điều họ có quyết tâm không.
Đất quê ta hôm nay, mảnh đất của những con người thông minh, năng động, tháo vát và đầy nghị lực, chúng ta đã vượt qua muôn dặm trùng xa để mang về những ấm no, phú quý, lẽ nào chúng ta lại không biết cách chỉ lối vẽ đường để con em chúng ta cố gắng học hành để kiếp chúng nó hơn ta. Đồng tiền ta làm ra với bao mồ hôi công sức nên đồng tiền ấy phải được sử dụng đúng mục đích, đồng tiền đó phải được đầu tư đúng chỗ. Chi tiền cho con em học hành chúng ta đừng nên tiếc, chỉ khuyên chúng nó đừng thấy cha mẹ có nhiều tiền mà thỏa mãn và kiêu ngạo với đời để rồi mải chơi mà quên việc học hành. Kiếp ta phải nhọc nhằn để tìm cơm áo thì đời con ta phải vươn thành ông chủ giàu sang.
Muốn được đổi đời thì phải cho con em ta ăn học. Học để không còn bị nghèo đói triền miên, học để làm ra nhiều hơn số tiền mà cha anh ta vất vả lặn lội nơi xứ người từ tháng này sang năm khác. Nếu cháu con ta chú trọng việc học hành thì xã ta sẽ trở nên giàu sang phú quý nhiều hơn nữa. Tôi được biết hiện nay ở Việt Nam ta có những nghề mà thu nhập không thấp hơn anh bạn tôi đang được ông chủ bên Hàn Quốc ưu ái, còn trong tương lai không xa, cơ hội có thu nhập mỗi tháng vài ba ngàn đô cho những người học hành tử tế chắc chắn chẳng hiếm hoi ở những thành phố lớn nước ta. Riêng xã ta cũng có mấy người làm việc trong nước mà lương chính cũng đã hai ngàn đến ba ngàn đô la Mỹ mỗi tháng mà chẳng phải lụy ai. Ở các thành phố lớn, những người được học hành tử tế và năng động, tháo vát như dân xã ta sẽ có rất nhiều cơ hội vươn lên làm giàu.
Tuy nhiên, muốn được hái quả ngọt thì phải dày công chăm bón, còn nếu “mỳ ăn liền” thì khó mà được no lâu. Cái ta nên suy nghĩ, cân nhắc là lúc nào thì phải “mỳ ăn liền” còn lúc nào phải dành công vun trồng chăm bón cây lâu năm. Trong mỗi gia đình cần có sự phân công để người đi làm kinh tế kiếm ăn và nuôi người khác đi học. Sau đó, khi người đi học làm ra tiền lại giúp người kia. Mỗi con người cũng cần biết chia mục tiêu trong từng giai đoạn. Khi đói cơm rách áo thì lo kiếm rau, kiếm cháo lót lòng , khi có ăn, có mặc rồi thì phải cố học thêm để có kiến thức và dùng kiến thức đó làm ra nhiều tiền hơn nữa. Nếu biết liệu cơm gắp mắm thì mọi nhà, mọi người đều có thể khấm khá lên, vừa có tiền vừa có chữ.
Học cái gì?
Ông bà ta thường dạy “Tiên học lễ, hậu học văn”. Theo cách hiểu của tôi thì “học lễ” là học lễ nghĩa, đạo đức làm người, còn “học văn” là để con người hoàn thiện hơn, có nhân, có đức hơn, tuy nhiên cái nghĩa học văn ở đây chủ yếu là học kiến thức. Trong số kiến thức mà thầy dạy, có một dạng kiến thức rất cụ thể, rất quan trọng đó là kiến thức nghề, kiến thức để làm việc kiếm sống. Như vậy theo tôi học là để con người hiểu biết hơn, hoàn thiện hơn, tốt đẹp hơn và để làm việc tốt hơn, có cuộc sống tươi đẹp hơn.
Chỉ xét riêng về khía cạnh học để làm việc thì theo tôi ta nên “Học cái mà xã hội đang cần chứ đừng học cái mà ta thích”. (Nhưng xã hội không cần lắm)
Học nghề mà xã hội cần thì đi tìm việc rất dễ, thu nhập lại cao. Cái mà ta thích nhưng xã hội không cần lắm thì khó kiếm việc làm, hơn nữa nếu lâm vào cảnh “đắt ra quế, ế ra củi” thì khốn đốn, lương rẻ mạt, có khi phải đổi nghề, khó khăn đủ đường. Tuy nhiên, nếu chọn được nghề mà xã hội đang và sẽ cần, đồng thời mình lại thích nghề đó thì còn gì hay bằng vậy.
Hiện nay nước ta đang hội nhập cùng thế giới, trong mọi giao dịch với người nước ngoài đều cần có ngoại ngữ, vì thế học ngoại ngữ là một yêu cầu bức thiết. Ở các thành phố lớn bây giờ, cứ người nào giỏi ngoại ngữ thì người đó có vị trí và thu nhập cao hơn, được trọng vọng hơn. Theo tôi biết, sinh viên quê ta ra thành phố gặp trở ngại lớn nhất là kém ngoại ngữ, tuy nhiên các bạn đừng sợ, nếu có quyết tâm thì chỉ vài năm sau là ta đuổi kịp họ mà thôi. Mặt khác tôi cũng đề nghị Hội cha mẹ học sinh và các cấp chính quyền cùng ngành giáo dục quan tâm thích đáng cho việc dạy và học ngoại ngữ đối với học sinh phổ thông, con em ta. Chúng ta có thể thuê người mở lớp dạy thêm ngoại ngữ. Tuy nhiên nếu thuê thầy thì phải thuê người giỏi, phát âm chuẩn. Nếu không thì sau này sửa giọng còn khó hơn là học từ đầu. Đó là kinh nghiệm của những người học ngoại ngữ nhiều năm đúc rút được. Ở các thành phố lớn họ cũng chọn lựa như vậy. Họ không tiếc tiền cho con em học ngoại ngữ ở thầy nói giỏi. Riêng xã ta, tôi biết có nhiều người nói tiếng Hàn Quốc và tiếng Nhật khá thành thạo. Chính quyền địa phương và mỗi chúng ta cần hướng dẫn cho người đi xuất khẩu lao động, sau khi trở về quê hương, biết cách tận dụng khả năng ngoại ngữ của họ. Họ có thể mở lớp dạy tiếng Hàn, tiếng Nhật, hoặc xin làm hướng dẫn viên trong ngành du lịch hay làm phiên dịch cho các ông chủ người Hàn, người Nhật. Thu nhập từ các nghề ấy rất cao. Tôi biết có người do học mót mà nói được tiếng Hàn thế mà họ mở lớp dạy học thứ tiếng ấy, học trò đến đông, không đủ chỗ ngồi. Học ngoại ngữ thì đừng tham học nhiều tiếng, chỉ cần một loại ngoại ngữ mà thông thạo sẽ hơn hẳn người có nhiều ngoại ngữ mà không có tiếng nào lưu loát. Bất kể đó là tiếng Anh, tiếng Nhật hay tiếng Hàn.
Ngoài ngoại ngữ ra, chúng ta cũng nên cho con em trang bị kiến thức vi tính, nếu không đi theo ngành công nghệ thông tin thì chỉ cần biết sử dụng máy tính thành thạo. Những gia đình có điều kiện nên mua máy vi tính và nối mạng internet cho các cháu sử dụng nhưng phải hạn chế việc chơi game và chat với nhau qua mạng vì nó ảnh hưởng đến thời gian và tư tưởng không còn tập trung cho học tập.
Học ở đâu?
Khi đã quyết định cho con em theo học thì ta phải chọn đúng chỗ học. Theo tôi, nên học ở thành phố Hồ Chí Minh (Sài Gòn). Bởi học ở Sài gòn có những cái lợi sau đây:
– Thi tuyển vào học ở Sài Gòn dễ đậu hơn. Hầu hết từ trước đến nay các ngành học giống nhau, các trường cùng ngành nghề thì ở Sài Gòn đều lấy thấp điểm hơn ở Hà Nội.
– Môi trường học tập tốt hơn. Tại Sài Gòn hiện nay, trong các trường đại học cao đẳng, số giảng viên người các tỉnh phía Bắc chiếm khoảng một nửa, số sinh viên người Bắc theo học cũng xấp xỉ một nửa. Tập quán sinh hoạt văn hóa và giọng nói đủ mọi miền trong cả nước vì thế mọi người đều tôn trọng các tập quán của nhau. Mọi người chan hòa đoàn kết. Người Nghệ Tĩnh cũng đông như người Sài Gòn nên thầy trò cùng nói tiếng “Quê Choa” thoải mái. Các trường tại Sài Gòn dạy những kiến thức sát với thực tế, không nặng nhiều về lý thuyết, nên khi tốt nghiệp ra trường, sinh viên thạo việc, dễ thâm nhập thực tế cuộc sống. Thi cử trong các trường đại học cao đẳng tại Sài Gòn khá nghiêm túc. Đánh giá bài thi và chất lượng học tập trong các trường tại Sài Gòn chính xác, công bằng, khách quan và công tâm. Các kỳ thi hiếm có hiện tượng quay cóp, thi hộ hay… các tiêu cực khác.
Học ở Sài Gòn chi phí rẻ hơn. Có nhiều người cho rằng học ở Sài Gòn tốn kém do đắt đỏ. Họ nói như vậy có phần đúng vì thứ nhất đường xá xa xôi hơn, vé tàu xe tốn kém hơn, thứ hai giá cả đắt đỏ hơn. Tuy nhiên, theo tôi thì học tại Sài Gòn chi phí thấp hơn bởi lý do sau:
Nếu nói giá cả sinh hoạt tại Sài Gòn đắt đỏ thì chưa thật chính xác. Đúng là có những cái áo sơ mi đến năm triệu bạc, có nơi ăn một cái lẩu phải trả triệu rưỡi trở lên. Tôi vừa nghe anh bạn nói rằng, có tiệm thời trang, bán một bóp đầm giá năm chục triệu. Có nhà hàng bán chai rượu tây đến hơn bốn triệu. Một tối đi chơi, có bọn tiêu xài hết bốn năm triệu mỗi người. Vợ chồng tôi thấy quán cà phê bên kia đường đông khách, một lần sang uống thử mỗi người 1 ly cũng hết trên sáu chục ngàn. Tuy nhiên đó là những thứ xa xỉ mà người bình dân như con em ta không bao giờ sờ tới. Cạnh quán đắt đỏ nói trên, cũng có bà bán cà phê, sáng nay tôi mới uống ly giống y như vậy nhưng chỉ trả có 3 ngàn đồng. Vợ tôi vẫn nói rau thịt ở Sài Gòn còn rẻ hơn ở Hải Phòng, Hà Nội. Các cháu tôi từ quê vào, mỗi lần ăn cơm đều khen mực cá ở Sài Gòn rẻ như mực cá ở xã ta. Cơm sinh viên mỗi bữa chỉ tám nghìn đồng mà no ưỡn bụng. Giá xe buýt, giá xăng dầu thì đâu cũng giống nhau, giá nhà trọ ở Sài Gòn không đắt hơn ở Hà nội. Nếu chịu khó ở vùng ven, đi xa một chút thì phòng trọ cho 3 người ở cũng chỉ khoảng năm trăm ngàn đồng mỗi tháng.
Như vậy, ở Sài Gòn có nhiều mức giá khác nhau, mức giá cao ngất ngưởng dành cho bọn nhà giàu xa hoa, bọn trưởng giả học làm sang, bọn mới lớn lạ giàu mà không biết rằng hôm nay lên voi nhưng ngày mai xuống chó (trong đó có bọn quan tham chưa bị lột mặt) và con cái họ, để họ ba hoa vểnh mặt với nhau, còn những mức giá bình dân dành cho đại bộ phận nhân dân khác. Những gia đình công chức, buôn bán, làm việc bình thường sẽ sống với mức giá bình thường, họ không cần biết đến những kẻ vung tiền như giấy vụn ấy. Cuộc sống của họ vẫn bình yên, không ai đụng chạm đến ai. Có những gia đình công nhân hay viên chức, thu nhập hai vợ chồng chỉ độ bốn triệu đồng mỗi tháng, thế nhưng họ cũng đủ nuôi hai con học hành chu đáo và ngày ngày mặc ấm ăn no. So ra, mức chi phí cho sinh hoạt bình dân tại Sài Gòn không đắt hơn Hà Nội, Hải Phòng hay Đà Nẵng, Huế. Nếu có chăng thì chẳng đáng là bao.
Bù lại, nếu học tập ở tại Sài Gòn thì sinh viên có rất nhiều cơ hội kiếm tiền để đắp vào các khoản chi phí học tập sinh hoạt. Tại Sài Gòn sinh viên dễ làm thêm để kiếm mỗi tháng trên một triệu đồng. Đơn giản nhất là việc dạy kèm. Nếu dạy kèm cho một bé học tiểu học, mỗi tuần 3 buổi, mỗi buổi 2 giờ đồng hồ thì mỗi tháng cũng được sáu bảy trăm ngàn. Cứ dạy cho 2 bé như vậy thì mỗi tháng các sinh viên đã có triệu hai, triệu ba. Nếu dạy cho học sinh cấp hai, cấp ba thì thù lao còn cao hơn nữa. Cháu Mai Sương dạy một học sinh cấp ba, mỗi tuần ba buổi mà mỗi tháng đươc trả một triệu hai. Nếu không dạy kèm mà đi bán hàng hay làm tiếp thị cho các công ty thì lương còn cao hơn nữa. Bán hàng mỗi ngày dăm tiếng cũng có mỗi tháng hơn triệu. Cháu Thu Huyền làm tiếp thị mỗi tuần vài chục giờ cũng thu được triệu rưỡi mỗi tháng. Tôi nói nửa thật nửa đùa với các cháu rằng nếu lương cao vậy thì mỗi lần về quê các cháu mua vé máy bay mà đi, tội gì phải đi tàu hỏa, các cháu đùa rằng: đi tàu hỏa vui hơn đi máy bay.
Đó là tôi chưa nói đến việc học ở Sài Gòn không có rét nên tiết kiệm được tiền sắm đồ ấm và giữ được sức khỏe. Vào những ngày cuối năm, ở Hà Nội giá rét như vậy, nhưng ở Sài Gòn, mới sáng sớm, người ta cũng mặc áo cộc tay đi ra đường. Riêng với tôi, chỉ cần mặc áo sơ mi dài tay là… đủ ấm.
Chừng ấy lý do các bạn cũng thấy chi phí ở đâu cao hơn, ở đâu thấp hơn.
Ngoài ra, học ở Sài Gòn sẽ được sống và tiếp xúc với những người năng động, tư duy kinh tế sáng tạo, nhạy cảm, tầm nhìn thông thoáng, khi ra trường dễ tìm việc làm hơn. Tuy cũng là người Việt Nam, cùng chung một chính sách của Nhà nước nhưng người ở Sài Gòn hoạt động tích cực hơn, làm việc năng động hơn, có tính kỷ luật cao hơn và có tư duy kinh tế sáng tạo, thông thoáng hơn. Con người ở đây làm việc năng nổ, tích cực, tác phong nhanh nhẹn hơn. Họ mang phong cách của một thành phố công nghiệp trẻ. Ở Sài Gòn người ta đua nhau làm, nhìn nhau để học làm, không ganh ghét, ghen ăn tức ở, không hẹp hòi đố kỵ, không phá nhau, ai làm được thì người xung quanh mừng cho, ai làm kém hơn thì được thông cảm và giúp đỡ. Với những con người năng động như vậy cộng với điều kiện địa lý hết sức thuận lợi và các chủ trương chính sách phát triển sáng tạo, linh hoạt, phù hợp theo hoàn cảnh cụ thể nên cuộc sống dễ thở hơn. Sài Gòn đúng là mảnh đất lành. Vì “đất lành nên nhiều chim đậu”, con người tứ xứ đổ về đây làm ăn sinh sống và lập nghiệp lâu dài. Nếu Sài Gòn không phải là nơi “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” thì làm sao mà từ Bắc chí Nam người ta đều đổ dồn về đây. Nếu nơi nào đó trên đất nước ta có môi trường sống và làm việc tốt hơn thì tại sao họ lại bỏ quê hương, mái ấm để đến Sài Gòn thuê nhà ở trọ. Tôi nghiệm thấy chỉ có người từ các tỉnh, các thành phố khác bỏ nhà, bỏ quê để đến Sài Gòn lập nghiệp chứ không thấy người Sài Gòn bỏ nhà để đến các thành phố khác, tỉnh khác làm ăn lâu dài.
Như vậy, nếu ai có ý định đi lập nghiệp nơi xa quê thì theo tôi nên đi đến Sài Gòn. Bởi vì đằng nào cũng một lần đi, nếu đi đến chỗ không vừa ý thì đến đời con cháu lại phải lo đi lần nữa. Còn nếu ai có ý định đi học rồi trở về xây dựng quê hương thì học ở Sài Gòn xong trở về cũng thu lượm được nhiều cái hay cái tốt hơn. Vả lại, trong quá trình học nếu con em ta lỡ yêu con người, yêu mảnh đất mà nó học thì “cái lỡ” đó xảy ra trên đất Sài Gòn chắc hẳn tốt hơn khi xảy ra nơi khác.
Do cuộc sống tại Sài Gòn nhộn nhịp ồn ào, căng thẳng, khi mới đầu đến sống ở đây sẽ có nhiều người không quen nên khó chịu..Nhìn đường sá lúc nào cũng nườm nượp xe cộ, nhịp sống hối hả, khác với cảnh an nhàn, thong thả ở quê nhà nên nhiều người thấy ngợp. Tuy nhiên chỉ dăm ba tháng là mọi người quen với cuộc sống mới và trở nên dễ chịu. Chính vì vậy mà có hơn 90% những người đến Sài Gòn sống thử rồi gắn bó luôn tại đó. Có bạn sinh viên tâm sự “Mấy tháng đầu vào học ở Sài Gòn rất chán, đôi khi muốn bỏ học để thi lại trường khác ngoài Hà Nội, thế nhưng chỉ mới hết học kỳ đầu đã quen và nhận thấy rằng sự lựa chọn ban đầu vào Sài Gòn học tập là sự lựa chọn hoàn toàn chính xác”.
Hiện nay các bạn sinh viên xã ta lại có một “Hội sinh viên Cương Gián tại Tp. Hồ Chí Minh”, ngoài việc giúp nhau học tập và vui chơi, “Hội” còn có một nhiệm vụ là giúp đỡ các bạn học sinh, sinh viên từ quê vào Sài Gòn thi đại học, cao đẳng và các bạn tân sinh viên mới nhập học. Tôi thấy đó là chổ dựa tinh thần đáng tin cậy của các bạn trẻ khi mới xa nhà. Thế thì còn ngần ngại gì nữa mà các bạn lại không vào Sài Gòn mà học tập và làm việc nhỉ?
Đây chỉ là những dòng tâm sự của tôi gửi tới các bạn, tôi không có ý gì khác, nếu có điều không phải xin bà con và các bạn lượng thứ. Tôi chỉ ước mong sao mươi năm sau, cả xã Cương Gián ta, gia đình nào cũng đều giàu sang, nhà nào cũng có người đạt trình độ đại học, cao đẳng trở lên, trẻ em đua nhau đến trường, thanh niên lớn lên đều vào đại học. Lúc ấy Cương Gián ta sẽ được nổi tiếng nhờ cả giàu lẫn sang, thiên hạ nhìn vào say tít mắt. Nếu được vậy thì thích lắm chứ phải không bà con nhỉ. Kính chúc bà con cùng các bạn sức khỏe, đạt thành tích cao trong lao động và học tập.
HỒNG NGƯ
