ÔNG QUẢN LÝ

Đến tối hôm đó thằng bé đỡ sốt hẳn. Chị Ngà là con cả của ông bà Đoàn, năm mười bảy tuổi nhà ông chắt Hương dưới xóm Tây dạm hỏi cho anh Phong làm cán bộ trên huyện. Còn nhớ cuối năm đó cả hai gia đình chọn ngày làm lễ vu quy cho anh chị nhưng anh Phong một mực không chịu vì phải đợi chị Ngà tròn tuổi mười tám cho đúng luật pháp.

Anh Phong là người tốt, trời cho anh cái tính cương trực ,thẳng thắn, không bao giờ ăn gian ,ăn dối gì của ai.Nhưng cái tính tốt ấy mà không biết ứng xử tế nhị thì nhiều khi cũng phiền toái. Người ta đi làm cán bộ,nhất là nhân viên phòng thuế, quản lý thị trường thì giàu có, ngược lại anh ta chẳng có cái gì. Hồi đầu năm ngoái khi đi qua cái ao của hợp tác xã, có một con cá chép vật đẻ nặng tới gần hai cân nhảy lên bờ, có người trong xóm đi qua bắt được. Nhìn thấy anh Phong ông ta giả vờ bỏ vào túi định mang về, anh Phong nhất định giữ lại để trả vào ao, hai người giằng co nhau cho đến khi con cá không còn cựa quậy được nữa, ông hàng xóm ngần ngại nhìn anh Phong, rồi lại nhìn con cá nằm im dưới đất. Ông bực mình : anh tưởng tôi tham cái con cá vật đẻ này à, nó nằm chết lăn ra đó là tội của anh đấy. Anh Phong nhún vai: Bác cứ cầm con cá này về, đằng nào thì nó cũng chết rồi. Trời đã quá trưa, bóng hai người cùng đổ trên mặt ao phẳng lặng như tờ, mấy con cò trắng bay sát mặt nước nhoi lên nhoi xuống uốn lượn nhịp nhàng tìm mồi như biểu diễn vũ khúc Hồ thiên nga trông thật đẹp mắt.

Tháng sáu mùa hè nóng như trên cái nồi rang, con đường cát trắng chạy dài càng làm cho gánh hàng trên vai chị Ngà thêm nặng.Mồ hôi tắm cho cái áo cũ sờn trên vai ướt đẫm như ngâm nước, phiên chợ Đình hàng hóa chẳng có gì để buôn về bán ở chợ Cá quê chị. Mấy món hàng trong cái thúng toàn là những thứ vặt vãnh chẳng đáng mấy tiền, thế mà mấy anh phòng thuế cũng bắt chị phải đóng đến hai mươi nghìn mà chẳng có hóa đơn chứng từ gì. Cuộc sống vất vả , tần tạo nuôi con mà chẳng ai đỡ đần cho chị. Tiếng ông chồng làm cán bộ huyện thì nghe oai nhưng lương của anh ấy chỉ nuôi nổi bản thân, chị chẳng được nhờ vả gì mà còn mang tiếng ong ,tiếng ve, đồn đại thất thiệt vì anh Phong là cán bộ quản lý thị trường. Người ta nói cô Ngà trông nhà tranh vách đất thế thôi nhưng vàng đong đấu, tiền đếm xấp.Họ có biết đâu rằng chị đang đi lần từng bữa nuôi con.

Sáng nay chủ nhật anh Phong được nghỉ, anh tranh thủ làm lại cái chuồng gà và dạy con học thêm. Không khí trong nhà không mấy đầm ấm kể từ khi anh lên huyện làm quản lý thị trường,loại cán bộ mà cánh đi buôn ghét cay ghét đắng. Tối đến khi ăn cơm xong, Phong bắt đầu lên lớp cho vợ về chính sách quản lý thị trường của nhà nước. Chị Ngà rầu rĩ nói, mấy ông cán bộ như đi trên mây, dân khổ sở đói kém không cho làm ăn gì, cái gì cũng quản lý, trồng được ít lạc, ít đậu mang ra chợ bán đã ế ẩm lại còn sinh ra cái trò thu gom.Những ngày biển lặng được ít cá, ban quản trị mang hết xuống trạm thủy sản cân tất cho nhà nước, họ chỉ để lại một phần nhỏ cho xã viên gọi là cá Lô. Vài con cá lèo tèo chẳng đủ để nấu nồi canh lá bứa. Anh chẳng biết thì thôi , cả cái làng này sống bằng cái nghề ăn trộm, mà ăn trộm chính cái của mình làm ra mới cay nghiệt chứ. Phong bắt đầu phản pháo : em phải biết rằng tất cả chính sách của trên chỉ đạo chẳng có cái gì sai. Cá đem xuống cân cho nhà nước thì cửa hàng lương thực nhà nước lại bán lại gạo cho dân. Làm gì có chuyện ai ăn không của ai. Mỗi năm lại còn được phát cho mỗi người một phiếu vải những ba mét, thỉnh thoảng lại được phân phối nửa cân đường, em phải biết rằng nhà nước lo cho như thế là chu đáo lắm rồi, bọn anh là cán bộ mỗi năm cũng được phân phối nửa cái vỏ xe đạp, hai người được mua chung nhau một típ thuốc đánh răng, cái xoong nhôm Liên Xô mười lít nấu cám lợn kia không phải của nhà nước phân phối cho thì của ai. Phải có tinh thần làm chủ tập thể, thắt lưng buộc bụng để xây dựng chủ nghĩa xã hội chứ. Cứ như con mẹ đỏ Tinh bán bánh cuốn dưới chợ, quanh năm không nộp lấy một đồng tiền thuế thì cả nước này lấy gì cho bộ đội ăn cơm đánh giặc. Chị Ngà vẫn không chịu cái kiểu lý luận của anh Phong, chị nói : hàng tháng hai mẹ con em thuộc diện chính sách cũng chỉ được mua mỗi người được chín cân lương thực. Xếp hàng từ sáng đến tối mới mua được mười cân bo bo, một ít gạo không đủ nấu cháo cho con anh,còn lại là khoai, sắn, ngô hoặc thứ gì đó gọi là lương thực. Anh nhìn chị cu Xứ bên cạnh nhà mình thì biết, mặt vàng như nghệ vì thiếu đói, cầm cái rá đi vay gạo hết cả cái xóm này, cái váy thì vá chằng vá đụp, sống như thế , khổ như thế nhà nước đâu có biết, anh ở ngay đây đâu có biết. Tôi nói thật nhé, anh cứ đi làm cái nghề quản lý này, bắt bớ từng bò đậu, rá lạc của người ta thì chẳng để lại phúc cho con đâu. Cái thứ chủ nghĩa xã hội mà xây dựng từ những đồng tiền lẻ bóc được của dân thì bao giờ mới xây xong. Cán bộ thì phải lo làm chuyện to tát, tôi là dân ít học nhưng không đến nỗi giáo điều máy móc như mấy ông cán bộ các anh. Đáng lẽ các anh phải tạo điều kiện cho người dân làm ăn, hàng hóa phải thông thương, Lợn của dân mổ ra bán ở chợ làng không hết thì phải để dân mang sang chợ tỉnh bán bán chứ, tại sao lại cứ quản lý để cho nó ế thiu, ế thối. Công to việc lớn không làm, giúp dân làm ra nhiều của cải thì không làm chỉ ngồi lo quản lý mấy mẹ bán hàng rong.Một việc đơn giản hàng hóa có thông thương thì sản xuất mới phát triển mà không hiểu thì làm cán bộ làm gì cho khổ dân.

Nếu cái cảnh cháy thành vạ lây thế này thì mẹ con tôi cũng chẳng cần tới anh đâu, nói đoạn Ngà lau nước mắt đi xuống bếp đặt nồi khoai lên đun và chui vào buồng nằm nói với ra : khoai chín, anh ăn đi rồi lên huyện sớm, có quản lý gì cũng vừa vừa thôi, tôi chịu không nổi nữa rồi. Phong nhìn nồi khoai nghi ngút hơi, nắn thử vài củ, củ thì sần,củ thì hà, khoai mua theo tiêu chuẩn lương thực hàng tháng nên nó chẳng ngon lành gì. Nói vậy thôi nhưng Ngà thấy thương chồng lắm, anh ấy tốt bụng, cấp trên có được một người trung thành như anh chỉ đếm trên đầu ngón tay.Ngà ngồi dậy nói , anh chờ em một chút, chị chạy đến nhà bà cu Khoa mua ba cái bánh đùm để anh ăn đỡ, chứ gạo trong chum đã hết từ hôm qua.

Chiếc xe đạp anh Phong mua cách đây năm năm mà vẫn chưa trả hết nợ, cái bánh trước vỏ bị rách, hết cách vá đành phải vấn bằng sợi dây cao su, mỗi lần về nhà anh lại nghe vợ nói nhiều chuyện nghe đến lạ tai, mấy hôm nay đi học nghị quyết ,anh càng tin tưởng vào sự lãnh đạo của cấp trên, trong công việc anh càng xiết chặt hơn, anh cho rằng những người đi buôn như vợ anh là mầm mống của chủ nghĩa tư bản, cho nên phải ra tay khi nó mới bắt đầu nhen nhóm. Có lần anh về thấy trong bếp có tới năm con gà mái hoa mơ, anh gọi chị Ngà ra hỏi mình mua gà về làm gì nhiều thế, chị Ngà chẳng nói gì. Phong chỉ tay vào bếp nói giọng kiên quyết, anh đề nghị em từ nay về sau không được buôn bán thế này, anh đã nhờ mấy chú trên ủy ban xin cho em vào hợp tác xã dệt chiếu rồi đấy. Em mà cứ thế này thì xấu mặt anh. Ngà cự lại Phong, không buôn bán thế này thì lấy cái gì nuôi con anh, ngày giỗ ,ngày chạp, ma chay cưới xin trong xóm ,trong xã, động cái chi cũng cần tiền. Còn cái hợp tác xã dệt chiếu anh vừa nói, mỗi ngày công chưa mua nổi bò gạo, ba tháng mới trả tiền một lần, tôi chả dại gì chui vào cái rọ đó. Hôm qua anh nói với anh Cư bên hàng xóm về chính sách quản lý thị trường, tôi thì chẳng dám tranh luận gì nhưng nói thật với anh, dân buồn lắm. Đời thuở nhà ai đi đánh cá về, hợp tác xã không cho chia, tranh thủ ngoài giờ người ta đánh được vài cân tép ven bờ cũng hò nhau ra tịch thu. Anh có nhìn thấy cái chân đi cà nhắc của dì chắt Thiêm không. Hôm qua có mấy trăm con cá trích nướng mang lên chợ Vinh bán, đi thẳng đường quan thì sợ mấy anh chụp được phạt nên dì phải đi băng qua rừng rú, đi chợ về nhể ra được hơn hai chục cái gai, chân sưng vù lên đến mấy ngày, anh “ Quản lý” sang mà hỏi thăm dì. Tội nghiệp dì, bảy miệng ăn mà chỉ trông cậy vào cái sổ trợ cấp thương binh chống Pháp của Dượng.

* *

*

Tiếng ông chắt Phong về nghỉ hưu ai cũng biết, nghỉ ngơi chưa được một tháng, làm xong các thủ tục hưu trí, sinh hoạt Đảng ông làm đơn xin vô hợp tác xã đánh cá, bà Ngà dặn ông bây giờ về nghỉ hưu rồi đừng dở cái trò quản lý với xã viên ông nhé, người ta làm gì mình làm cái ấy, người ta chia chác gì thì ông cũng im lặng, ông mà lôi thôi cánh thằng cu Cao nó ném xuống biển có ngày, không về được với con đâu. Ngày đầu tiên đi đánh cá ông tích cực lắm, mặt biển bao la từng cơn sóng vỗ, đàn chim hải âu vùng vẫy trên bầu trời xanh soi mình trên biển biếc mênh mông làm cho ông lấy lại cảm giác yêu quê hương mình mà mấy lâu nay ông không có thì giờ nghĩ đến.Buổi chiều hôm đó thuyền về , ông thấy người ta chia cho ông khoảng hai cân cá và bảo ông giấu dưới cái vạt áo trên tay. Ông lấy làm lạ và nói, thôi để bữa khác, hôm nay tôi không lấy vì nhà đã có cá ăn rồi. Mọi người nhìn nhau, lâu nay cuộc sống bà con chỉ dựa vào hai cân cá “ăn trộm “ này, tuy ít ỏi nhưng bán đi cũng mua được vài ba cân gạo rẻ tiền, Ông này mà tố ra thì không phải cả thuyền mình hết kế sinh nhai mà cả cái xã này chết đói.Ngày thứ hai ,rồi thứ ba, rồi tất cả những ngày đi đánh cá ông đều từ chối ăn trộm cá của hợp tác xã. Thằng cu Cao trong thuyền chuyên làm nhiệm vụ chia cá ăn trộm có lần trừng mắt răn đe ông Phong,trong lúc chia nó bảo mọi người : lần này ta chia cho ông chủ nhiệm nhiều hơn một chút vì bà ấy mấy bữa nay phải ốm đi viện. Mọi người vui vẻ, Ông Phong đứng phắt dậy hỏi : hóa ra mấy ông trong ban chủ nhiệm cũng được chia cá này à. Thằng cu Cao cười nhăn nhở : không được chia thì hàng ngày ăn cát mà sống hả chú. Đảng viên cũng phải ăn, dân đen cũng phải ăn, cá này là mồ hôi sức lao động của tôi, của chú, của bà con làm ra, họ quản hết, chia nhau chút đỉnh cầm hơi bằng cái của mình làm ra mà phải dấu giếm,coi như của ăn trộm, mặc dù cái việc này ai ai trong làng cũng biết. Đêm hôm đó ông Phong không ngủ được, vắt tay lên trán suy nghĩ, ông thấy mình đã đi trên con đường không giống ai, tự nhiên ông thấy thương bà Ngà sớm tối vất vả, thương cái chân của dì bị nát vì gai, thương chị cu Xứ thiếu ăn mặt vàng như nghệ, thương tất cả những con người sớm hôm vất vả trên quê hương ông, ông vòng cánh tay qua bụng bà, hơi thở êm đềm của cặp vợ chồng già làm tiêu tan đi tất cả.

Như mọi ngày, biển lặng từng cơn sóng vỗ hiền hòa nối nhau hôn bờ cát trắng, từ xa xa có tiếng hát của người nào đó sao mà rung động lòng người đến thế “ chỉ có biển mới hiểu thuyền đi đâu về đâu …..”giọng ca bay vút lên cao rồi lại là là xuống mặt biển xanh gợn sóng. Người dân làng chài dưới chân Hồng Lĩnh sống bằng sức vươn lên của chính mình. “Ai đi xa mô đó, biết có nhớ lấy dường về……..” lại một bài ca quê mình nữa, chao ơi “ Răng mà thương mà nhớ….”.

Đặng Văn Thảo