Dạo qua một vòng các thông tin việc làm, sẽ không khó để bắt gặp các yêu cầu từ phía nhà tuyển dụng về vấn đề tế nhị này như: “Không nhận các ứng viên nói ngọng, nói giọng địa phương“. Mặc dù theo Luật lao động, bất cứ hành vi phân biệt đối xử dựa trên giới tính, tôn giáo, quê quán… hay các đặc điểm nhân thân khác đều là vi phạm pháp luật nhưng trên thực tế, có rất ít các doanh nghiệp muốn nhận người đến từ các địa phương miền Trung vì lí do chất giọng khó nghe và thường quy kết yếu tố này từ phía người làm sẽ ảnh hưởng đến công việc và giao tiếp.
Hạnh (23 tuổi) là sinh viên mới tốt nghiệp ĐH Luật TP.HCM, quê ở Thừa Thiên-Huế tâm sự: “Từ hồi còn đi học trên giảng đường, mình đã gặp khó khăn trong chuyện kiếm việc làm thêm. Muốn đi làm gia sư kiếm tiền như nhiều bạn cùng lớp mà đến trung tâm nào cũng bị lắc đầu từ chối do phụ huynh yêu cầu không nhận người nói giọng “quê” vì sợ con em mình khó tiếp thu, thậm chí bị “nhiễm giọng“
Ảnh minh họa
“Khi đi phỏng vấn xin việc, cứ hễ mình mở miệng nói lời giới thiệu là y như rằng họ tỏ ra kém coi trọng và thường lấy cớ như đã đủ người để đánh trượt. Cực chẳng đã, mình đành phải nhờ đứa bạn thân là người Hà Nội luyện cho mình nói giọng Bắc chuẩn, có như vậy mới bám trụ lại được thành phố”.
Qua khảo sát, có đến 7/10 người đến từ các tỉnh thành miền Trung thừa nhận họ gặp không ít khó khăn trong học tập, công việc và giao tiếp khi sử dụng giọng địa phương trong cuộc sống hàng ngày. Không ít trong số đó đã tự động chỉnh lại giọng (đa phần nói theo giọng Hà Nội chứ rất ít người nói được tiếng Nam dù ở TP.HCM) và nhờ khả năng thích nghi tuyệt vời này, mỗi khi được hỏi về quê quán, họ lại làm người đối diện ngạc nhiên vì thành kiến: “đã là người miền Trung thì phải nói giọng khó nghe“. Với xu hướng đó, người có chất giọng địa phương phải nỗ lực để che giấu đi “hồn cốt” của quê hương mình qua ngôn ngữ, giọng nói.
Trải qua hàng ngàn năm Bắc thuộc, ta vẫn giữ được non sông vì ý thức dân tộc và văn hóa mạnh mẽ, không để bị lệ thuộc vào văn hóa Trung Hoa. Ngôn ngữ cũng vậy: “Tiếng Việt còn, nước ta còn“. Trân trọng tiếng Việt chính là trân trọng tiếng mẹ đẻ của quê hương mình, nếu phải hòa tan theo thứ tiếng có sức ảnh hưởng lớn hơn thì trước đây tổ tiên ta có lẽ học nói tiếng Hán sẽ dễ dàng hơn chứ đâu cần phải cố gắng gìn giữ tiếng nói của dân tộc. Thiết nghĩ nếu sự khác biệt về từ ngữ và văn phạm không quá lớn thì những chữ như “iem, mô, tê răng, rứa” hoàn toàn có thể chấp nhận cũng như người ở địa phương khác chấp nhận người Hà Nội nói “rượu” thành “diệu” vậy.
Việc những người ở địa phương khác vì giọng nói của mình mà mất cơ hội việc làm nên phải tập nói giọng Hà Nội là một sự thật chua chát phải ngẫm nghĩ chứ không nên cổ xúy. Theo xu hướng như vậy, trong tương lai sẽ không còn khái niệm giọng Nghê An , Hà Tĩnh, ba mẹ sinh con ra không dám để con nói tiếng của quê hương hay đứa bé cảm thấy mặc cảm với bạn bè. Đây là do giáo dục của ta chưa tốt nên để tư tưởng phân biệt vùng miền còn tồn tại. Chúng ta đượcc giáo dục lòng yêu nước , yêu tiếng mẹ đẻ , quê hương xứ xở mình mà ngay trong lòng tổ quốc, người ta vẫn buộc phải tập nói thứ tiếng khác để sống yên ổn trong khi khái niệm về “chuẩn” rất mơ hồ. Người Hà Nội có lẽ chưa bao giờ nghĩ tới việc học người Hà Tĩnh cách phát âm chữ “S” và “R” sao cho chính xác.
Cùng là người Việt Nam thì nên học cách trân trọng và thấu hiểu nhau. Sao người Hà Nội không cố gắng nghe và hiểu giọng địa phương trong khi lại bắt người địa phương làm điều ngược lại, như vậy có phù hợp với tinh thần đoàn kết hay không? Ở Trung Quốc, sự phân hóa về ngôn ngữ còn lớn hơn rất nhiều khi người ở tỉnh này nói tiếng Phúc Kiến thì không thể nghe hiểu tiếng Quảng Đông chẳng hạn. Họ vẫn có tiếng Quan Thoại là tiếng phổ thông nhưng họ học để phục vụ giao tiếp là chủ yếu chứ không phải để che giấu xuất thân. Họ vẫn có thể dùng ngôn ngữ địa phương và khi lên truyền hình sẽ có phụ đề chữ Hán để người ở nơi nào cũng có thể đọc hiểu.
Một thực tế buồn là các bạn miền Trung ra Hà Nội hay vào Sài Gòn học tập , làm việc thì 7/10 người buộc phải đổi giọng nếu không sẽ phải nhận sự kì thị rất lớn từ cơ hội việc làm cho đến kết bạn… Bắt người khác phải đồng hóa với mình trong khi mình không chịu làm điều ngược lại có phải một sư ích kỉ hay không?
Việc sợ trẻ em nghe giọng địa phương bị ảnh hưởng là một suy nghĩ vô cùng lệch lạc và sặc mùi kì thị khi đánh đồng tiếng nói của vùng quê người khác là một thứ đáng xấu hổ, nên bị bài trừ , xa lánh để thế hệ trẻ không-bị-ảnh-hưởng. Một công dân quốc tế hiện nay học tiếng Anh mà chỉ nói giọng Mỹ nghe cho “chuẩn” và hiện đại là “thua”, họ phải tiếp xúc với cả giọn Anh Anh (chưa kể các loại giọng địa phương khác của Anh và bắc Ai-len có đến hàng chục), tiếng Anh của người Singapore (Singlish), người Ấn Độ, người Nga… Họ nói tiếng Anh với chất giọng đậm mùi địa phương và khi làm ăn hay du lịch ở nước họ, bạn khó có thể yêu cầu họ nói giọng “chuẩn” để phù hợp với khả năng nghe của bạn.
Ai cũng có quyền được tôn trọng tiếng nói của địa phương mình, Việt Nam trải dài từ Bắc tới Nam với biết bao giọng nói, cách phát âm phản ánh đời sống tinh thần và văn hóa của họ. Đó là cái cần trân trọng và gìn giữ chứ không nên cổ súy sự đồng hóa cứng nhắc.
Đức Nghĩa
