Mùa chim, mọi giác quan tưởng chừng đã chai lỳ trong thân xác già nua của lão được đánh thức. Đêm, lão nằm không yên. Lão lắng nghe tiếng gió trở chiều, tiếng mưa rơi tí tách ngoài hiên, tiếng lũ cò mồi cắn nhau chí choé ngoài sân, mong cho trời mau sáng để đi ra trổ. Kinh nghiệm của một thợ săn chim lão luyện cho thấy, hễ đêm nào động trời, lũ chim mồi cắn nhau, thì ắt ngày mai chim sẽ về tràn đồng.
Lão Khúc phân ra hai loại chim: Chim di cư và chim cư trú. Chim di cư là những đàn chim bay đến từ phương đông, vào đất liền từ phía biển, cữ tháng 8 âm lịch. Tránh cái rét, chúng thường bay thành đàn lớn, vượt qua ngàn dặm tìm nơi ấm áp trú ẩn. Mỗi lúc bản tin dự báo thời tiết báo có bão hay gió mùa đông bắc, lão chuẩn bị hàng vạn que nhựa, phục sẵn ở đồng Mưng. Trước, hoặc sau khi trời trở lạnh vài ngày, thế nào chim cũng ồ ạt kéo vào đất liền.
Chim cư trú là những chú chim thoát bẫy thợ săn, chúng chỉ quanh quẩn kiếm ăn ở một khu vực quen thuộc. Đồng loại, hầu hết đã sa lưới, chim cư trú trở thành những con chim lẻ cô đơn, người dân bản địa gọi là chim rai. Hiếm hoi lắm, lão Khúc mới phát hiện thấy chúng bay từng đôi. Thường thi, chim cư trú, chim rai, cô độc một mình. Thoát nạn trong mùa mưa năm ngoái, chim cư trú thừa trí thông minh để nhận biết đâu là cái bẫy của thợ săn, đâu là cành cây nguy hiểm với những viên đạn súng hơi rình rập. Thường xuyên phải đối phó với cạm bẫy, chim cư trú khôn ngoan, đã thành tinh, đừng hòng đánh bắt được nó.
Trong làng, một vài tay thợ săn kiên nhẫn trụ lại cuối mùa, đánh chim cư trú. Nhưng với lão Khúc, lão chỉ đánh chim tháng 8. Bao nhiêu que nhựa vót sẵn, đành vứt đi, khi mùa chim viên mãn. Phần nhựa mua về chưa sử dụng, lão cất kín, để dành năm sau. Lúc này, mưa đã ngớt, những chú cò mồi hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, bị đưa lên thớt, thành món xào nấu thơm phức!
“Chồn cáo hết, chó săn bị thịt”. Lão Khúc căm ghét thói thay lòng đổi dạ của con người. Một thời nâng niu, nhiều khi dựa dẫm, đến lúc không ta không cần ngươi nữa thì alê, hoá thành khói bụi. Lão Khúc không như vậy. Hết mùa chim, lão bảo vợ vỗ béo cho những con chim cò mồi, vỗ béo không phải để chiều hôm đưa lên chảo rán mà là lão vỗ béo chúng để sáng mai, lão mang ra đồng thả cho chúng bay đi.
“Hãy bay đi! Bay đến một nơi thật xa, và đừng bao giờ quay lại mảnh đất chết tiệt này nữa!”.
Lão nói với những con chim cò mồi.
Nhưng biết đâu đấy, một ngày đẹp trời, chim cò mồi lại nhập đàn phương bắc quay về đồng Mưng, sà xuống ma trận của lão Khúc, Lý Phương và dính bẫy.
Luẩn quẩn!
Đúng là một vòng luẩn quẩn!
Chim trời, cá nước, chả trách được lão Khúc, Lý Phương.
Cách đây 3 năm, Lý Phương săn được một con Vạc lớn. Nó nặng dễ đến trăm lạng, trên cổ có đeo chiếc vòng cườm bằng bạc, chân trái buộc một sợi chỉ và ở đó gắn một tấm biển nhỏ màu đồng. Lý Phương chẳng hiểu mô tê, đem sang hỏi lão Khúc. Lão Khúc chữ nghĩa bập bõm, chữ ta lão còn chưa thuộc huồng gì chữ tây. Hai lão nông mang đến hỏi một thầy giáo trong làng, thầy bảo: “Chú chim Vạc bay đến từ Nhật Bản, nó được đánh số kí hiệu, chắc là các nhà khoa học đã nghiên cứu gì trên nó!”.
Chậc! Nghiên với chả cứu! Ông đây đang đói, ông cho mày vào nồi biến thành món nhựa mận thơm nức, cả nhà ông lâu rồi mới được một bữa no!
Nghĩ sao làm vậy, Lý Phương vặt lông con chim Vạc, thui lên, băm nhỏ, cho vào nồi.
Lý Phương có chú họ làm quan to ở huyện. Hôm thịt con chim Vạc, nhà họ Lý mời ông chú về thưởng thức. Ông chú ăn xong, khen lấy khen để.
Rượu ngà ngà say, ông chú bảo tài xế đánh xe ra biển hóng mát. Dọc bờ biển, san sát quán hàng bán tôm cua ghẻ mực và Cave. Ông chú làm quan to ở huyện nổi hứng tình, bèn sà vào một quán chiến đấu. Đang lúc hăng hái đi mây về gió thì Công an xã ập vào, bắt quả tang trai trên gái dưới.
Ông chú bị kỷ luật, mất chức, thất thểu về làng. Gặp Lý Phương, ông ta mắng:
“Tại mày! Chỉ tại con Vạc chết tiệt của mày mà tao ra nông nổi này!”.
Lý Phương giận tím mặt, nhưng ông ta là bậc cha chú, chẳng dám cự lại. Lý Phương hỏi:
“Tại con Vạc hay tại rượu?”
Trong bụng, Lý Phương nghĩ “Tại tính trăng hoa của ông thì có!”.
Ông chú thường dân chỉ vào mặt Lý Phương:
“Tại mày! Tại mày! Hôm đó, mày không điện mời tao về ăn thịt Vạc thì thôi, làm gì tao bị thân bại danh liệt!”.
Ông chú, sau đó bán hết vườn tược, xuôi vào Đắc Lắc buôn cà phê. Bặt tin từ đó đến nay, không quay về làng.
Làng của lão Khúc vẫn vậy, nghèo khổ và bé nhỏ. Từ lúc cha sinh mẹ đẻ cho đến năm nay, 70 tuổi, lão chẳng mấy khi đi ra khỏi luỹ tre xanh. Thuở nhỏ thì chăn trâu, cắt cỏ, lớn lên học được mấy chữ phải bỏ dở nửa chừng vì cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc. 18 tuổi, lấy vợ. Cuộc sống gia đình túng thiếu triền miên, lão nông nghèo chẳng dám ngẩng đầu nhìn thiên hạ.
Vợ chồng lão Khúc muộn mằn, sinh được 3 đứa con, một trai, hai gái. Cô con gái đầu lòng học xong Trung cấp Tài chính, chạy vạy mãi cuối cùng cũng xin được một suất nhân viên hành chính tại Uỷ ban xã. Hậu, cậu con trai thứ học hết cấp 3, lão Khúc cắm đất, vay tiền ngân hàng cho con đi xuất khẩu lao động ở Đài Loan. Hậu làm thuyền viên đánh cá, suốt ngày viết thư về kêu khổ. “Suốt ngày lênh đênh trên biển, cực nhọc, vất vả vô cùng. Đã vậy, bọn con phải ăn bánh bao trừ bữa. Sáng bánh bao, trưa bánh bao, chiều lại bánh bánh bao. Con khổ quá không chịu nổi nữa!”. Nghe con kêu than, lòng cha già như đứt từng khúc ruột. Lão Khúc viết thư sang, bảo: “Khổ quá, con về đi! Về nhà, có rau ăn rau, có cháo ăn cháo, cha con đùm bọc lấy nhau!”. Hậu huỷ hợp đồng, về nước, trong khi món nợ mấy chục triệu đang treo lơ lửng trên đầu. Về được vài năm, Hậu lấy vợ.
Đứa con út của lão, cũng chỉ học được đến cấp 2, rồi bỏ. Nhà lão nghèo, cái tiêu chuẩn hộ nghèo và mấy đồng trợ cấp không đủ để vợ chồng lão nuôi con ăn học. Tiền trường, tiền lớp, bao nhiêu thứ đổ lên đầu ruộng. Năm mưa rét triền miên, ruộng lúa mất mùa, bát cơm hằng ngày cứ vơi đi, vơi đi.
Lão Khúc vẫn ngồi bó gối trên thảm cỏ, hết nhìn ra mặt nước sủi tăm, lại nhìn lên nền trời xanh thẳm. Tự nhiên, lão thấy buồn bã trong lòng.
Lão nghĩ đến món nợ tiền vay ngân hàng và cảm thấy lo lắng. Mấy chục triệu đồng, đối với nhà giàu không là cái đinh gì, nhưng với gia đình lão đấy là một gánh nặng. Trồng lúa, trồng khoai, trồng sắn, trồng rau, may ra chỉ đủ ăn. Vợ chồng lão đang sức cùng lực kiệt. Con gái rồi sẽ đi lấy chồng. Con trai thì thất nghiệp. Lão biết bấu víu vào đâu?
Lão mong mùa chim cứ kéo dài mãi, để lão kiếm thêm một ít tiền trang trải nợ nần. Nhưng càng ngày, thời tiết càng khắc nghiệt, khí hậu biến đổi khiến bầy chim di cư ngày càng vắng dần. Ngày xưa, chim về tràn đồng. Cữ tháng 3, tháng 8 âm lịch, mưa ráo trời tạnh, khu vườn nhà lão đâu đâu cũng nghe tiếng chim hót. Dưới đất thì chim cuốc, chim đa đa; Trên cây thì chim vàng anh, chim chèo bẻo, chim sả; Tầng trời dày đặc lũ cò trắng. Vàng, đen, trắng, đỏ, thoắt ẩn thoắt hiện.
Gìơ đây, mùa chim dường như qua đi nhanh hơn…
Quang Long
