Về thăm Etós

BUỔI ĐẦU ĐI MỞ ĐẤT:

Sau chiến tranh mảnh đất Bazan trên Tây nguyên nhiều vùng đất được khai khẩn, hồi sinh. Tây nguyên nói chung và Krông Năng, Đắk Lắk nói riêng dần dần trở nên sôi động hơn, khi đưa cây cà phê vào sản xuất hàng hóa-một loài cây có giá trị kinh tế mũi nhọn của Đất nước, nhiều cuộc hành quân đi xây dựng vùng kinh tế mới có chủ trương của Đảng, Nhà nước đã thu hút nhân dân 2 miền trung nam mang khát vọng ra đi tìm cuộc sống. Trong dòng người ấy bà con Cương gián có một lực lượng đáng kể dứt áo mẹ ra đi tìm cuộc sống trên miền đất mới.

Trong cuộc “họoc chuyện” với nhiều người có tuổi từng đặt những dấu chân đầu tiên trên mảnh đất E- Tó bác Lê Văn Minh nay là trưởng BLL Hội đồng hương tại Krông Năng cho biết: Giai đoạn ấy kinh tế Đất nước trì trệ, bà con cả nông và ngư nghiệp lo đủ cái ăn còn phải phấp phỏng trong chờ vào thời tiết, mùa vụ, ai dám nghĩ đến chuyện làm giàu. Nhưng người dân ta vốn luôn dẫn đầu về việc tìm tòi, sáng tạo kế sinh nhai, nhiều hướng đi mới như: bà con xoay xở làm nghề dệt, mua máy xát lúa thuê, đi Tân Kỳ, Nghệ An khai khẩn miền đất mới; Và một lực lượng đáng kể lần lượt đặt chân trên mảnh đất này”. Theo nhiều nguồn tin: nếu phải kể đến người đặt chân vào đầu tiên trên mảnh đất này là bác Nguyễn Văn Minh (nông nghiệp) khi bác là cán bộ của công ty cà phê nông trường cà phê Đoàn Kết, Krông năng, Đắk Lắk, và ông Thịnh. Sau khi đến vùng đất nhận thấy nhiều tiềm năng bác đã đưa em trai là Nguyễn Ngọc Hanh vào năm 1986. Một thời gian sau ông Trương Văn Đông, ông Lê Khởi, ông Dáng, Lê Văn Mùi…tiếp tục rời quê hương vào lập nghiệp và nhiều hộ gia đình sau khi đi làm nghề xát lúa rồi bám trụ luôn tại vùng đất này.

TRƯỜNG KỲ BÁM TRỤ:

“Vạn sự khởi đầu nan” câu đúc rút của người xưa vẫn còn đó, khó khăn vẫn luôn thử thách với buổi đầu! Nhưng qua nhiều câu chuyện tôi thấu hiểu với những người đi khai khẩn buổi đầu ấy. Mọi gian truân vất vả thêm trăm bề! Từ miền cát trắng, gió biển, nắng mưa phân định rõ ràng, đến tư liệu sản xuất ở quê có nhiều thuận lợi hơn. Ông Nguyễn Ngọc Hanh ôn lại buổi đầu đặt chân vào: “ở nhà ra đồng còn có con tru mà bới đất, vô đây cầm cuốc lụi hủi như con…đã không ít nhiều lần ông muốn quay trở về”. Đặc thù trồng cây cà phê đến tận bây giờ cũng chỉ cầm cuốc thủ công (khi làm cỏ, ép xanh). Ngày ấy đất đai rộng lớn, phương tiện máy mốc chưa có, tất cả phải cầm cuốc trên đôi tay mà bới rừng cỏ tranh ngun ngút, đào gốc cây, có nơi còn có đá họoc, bom mìn! Cái làm đã khó, cái ăn, cái ở còn khó trăm bề, hộ nào đi theo chương trình “kinh tế mới” còn được cấp đất, nhà nước cho gạo ăn 6 tháng, nhưng với những hộ đi tự do còn phải mua đất, lo tiền gạo muối, Trồng cây cà phải mất tới gần 4 năm, phải kìm kế lấy ngắn nuôi dài, vừa phải vỡ đất trồng cà, vừa phải đi làm thuê kiếm gạo ăn…

Về thời tiết, khí hậu là vùng đất được đúc kết là: “gió giật, mưa bùn, nắng bụi” trong 6 từ ngọn ngọn ấy nói lên đặc thù của địa bàn hứng chịu những cái bất lợi của thiên nhiên, thời tiết: Mùa mưa cả một vùng đất đỏ bazan trở nên như bùn, đường sá trơn trượt, lún sục, hạ tầng giao thông cũng toàn là…đường đất, và đường cũng chỉ là những dấu chân của những người đi trước; Ngược lại vào mùa khô gió giật, cả bầu trời cuồn cuộn một màu đỏ ối, bụi bám chặt cả con người, cây cối, nhà cửa…

Thời tiết nhường như thử lòng người đến những giọt sức cuối cùng!!! Nhưng đại đa số con của mảnh đất gan cường, kiên dũng, sáng tạo của đất mẹ Cương Gián vẫn đương đầu với khó khăn, kiên quyết bám trụ. Nhà chưa có ở thì bứt cỏ tranh, đắp bùn lên mà che mưa, che nắng mà ở; gạo không không có ăn thì vác cuốc đi làm thuê buôn vặt chạy bữa …Phải sống, bám trụ để chăm sóc cây cà phê, loài cây đang gieo mầm khát vọng.

Ông bà Hoa Mùi với một buổi sáng thảnh thơi…

ĐẾN…NHỮNG GIỌT MỒ HÔI NGƯNG ĐỌNG:

Trước lúc về E Tó chúng tôi được nhiều người cho biết: E Tó là một “hòn ngọc” của Krông Năng, là một xã giàu có phát triển nhất huyện. Trung tâm thương mại E Tó với đầy đủ dịch vụ nghành hàng khá sầm uất, nhiều “mặt lớn” trong kinh doanh, thương mại lớn trong huyện cũng rơi vào địa bàn E Tó!

Ngôi nhà của gia đình Long Thủy…

Ở E Tó người Cương Gián có tới trên 64 hộ, trong đó có gần chục hộ kinh doanh thương mại, nhiều “mặt lớn” người Cương gián như: Quang Hà, Long Thủy, Vinh Hiền, Trí Hiền hay tầm cũng như Hoa Mùi, Khôi Xuân, Trí Kiều, Hà Siêng trong kinh doanh luôn có uy tín, được bà con các nơi đánh giá là những chủ đại lý làm chắc chắn, vững vàng về nguồn vốn nhất trên địa bàn. Lực lượng làm vườn có thu từ 7 đến trên 10 tấn mỗi năm như Quang Hà, ông Ngọc, ông Dáng, ông bà Hưng Lam, Quế Ngọc… còn nhiều hộ có nguồn thu từ 4 tấn cà phê trở lên. Trao đổi với ông Minh trưởng BLL Đồng hương Cương Gián ông cho biết: Nếu tính bình quân trong cộng đồng Cương Gián ở E tó ước đạt trên 1,5 ha/ hộ, hộ ít nhất cũng có 0.8 ha. Như năm vừa rồi giá cà thấp nhất trong vòng 5 năm trở lại đây trừ chi phí rồi cũng đạt 50 triệu đồng/ ha, nhiều hộ gia đình đã mua sắm được ô tô con, xây dựng nhà kiên cố, mua thêm đất vườn sản xuất. Như hộ Quang Hà ngoài việc kinh doanh mỗi năm anh chi thu cà phê trên 700 triệu đồng, hộ ông Dáng, ông Minh cũng đạt trên 200 triệu đồng…. Kinh doanh như anh Hiền Trí cũng đạt lãi trên 200 triệu đồng! Đại đa số các hộ đều có điều kiện đầu tư cho con em học tập như gia đình ông Nguyễn Văn Minh, Hoa Mùi có 3 người con học đại học, ông Lê Khởi, Nguyễn Ngọc Hanh… Nhiều người trưởng thành làm cán bộ trên đất Krông năng cũng đáng “nể mặt”, có uy tín như ông Nguyễn Văn Minh trưởng phòng kinh doanh công ty cà phê Đoàn Kết, Nhà giáo Nguyễn Đình Hồ hiệu trưởng trường cấp 3 E Aka, ông Lê Văn Minh chủ tịch Hội cửu chiến binh xã Ea Tân, ông chủ Kinh doanh uy tín Trương Văn Quang… Nhiều con em Cương gián học tập ở đây đã trở thành những cán bộ trẻ trong và ngoài địa phương như: sỹ quan trẻ Lê Văn Trính, hiệu phó trường cấp 3 Bù đốp, Bình Phước anh Lê Thân, 3 cô con gái của ông Nguyễn Văn Minh…

Ông chủ trẻ Trương Văn Quang kiểm tra hàng mới nhập.

Trượt dài với những con số tên tuổi mà tôi vẫn không muốn rời ra. Nhưng câu hỏi mà nhiều người địa phương khác biết về Cương gián từng đặt ra vì sao người Cương Gián đi đâu cũng có “thương hiệu” đến thế? Tôi gặp những người mẹ vốn cày sâu cuốc bẫm chân chất như bà Hoa, cô Cúc “làm vì chồng vì con, đừng nó để thua bầu kém bạn tơi cháu”. Người Cương gián là vậy! Tần tạo, chịu thương chịu khó tận cùng! Hay như lời anh Quang “Họ làm được thì bằng cách này cách khác mình cũng phải làm được chứ? Với nhiều người ở E tó anh Quang là một nghị lực phi thường, trường kì lắm, một tay không bắt giặc. Hiện nay anh đang xúc tiến làm thủ tục thành lập công ty TNHH.

Bố con anh Long

Đất linh, nhân kiệt! sự đổi thay của E tó hôm nay có phần lớn của những con người linh kiệt ấy, thành quả hôm nay là sự cô đặc của mồ hôi, của ý chí trường kì, của nghị lực phi thường làm đổi sắc vùng đất từng hoang vu ở E Tó, làm rạng danh thương hiệu “Người Cương Gián”.

ĐỒNG THANH… QUAI-HÒ-TRẮC!

Quai- hò- trặc_một khẩu lệnh thổ ngữ độc đáo của những người dân ngư nghiệp làng ta đồng thanh hô lên khi cùng nhau kéo thuyền vào bến; một khẩu ngữ của lòng đoàn kết, chung sức chung lòng nương tựa vào nhau đã từ lâu cộng đồng làng Cương gián ở đây vẫn thường cất lên sau những ngày lao động vất vả, những lúc tiệc tùng. Buổi đầu thì đơn lẻ, thiếu tổ chức nhưng bà con vẫn luôn sát cánh bên nhau trong những lúc khó khăn, luôn có nhau trong vui buồn trên đất khách quê người. Đến năm 2005 Hội đồng hương Cương gián tại krong năng mới chính thức được thành lập ông Lê Văn Minh (bắc mới) được bầu làm trưởng BLL, hội gồm 64 hộ tại địa bàn xã E Tó và các xã lân cận. Qua hơn 5 năm hoạt động bà con nhân dân đã tự nguyện quyên góp nguồn quỹ đã lên tới trên 60 triệu đồng. Hiện số quỹ đã cho các hộ kinh tế khó khăn hơn, mức vay từ 4 đến 8 triệu đồng/ hộ; Đặc biệt BLL rất quan tâm đến công tác khuyến học, tổ chức trao quà cho các sinh viên đậu đại học, cao đẳng mỗi suất 200 ngàn; Thăm hỏi ốm đau, mừng thọ, tặng học sinh giỏi các cấp 100 ngàn/ suất.

Sỹ quan trẻ Lê Văn Trính

Những chủ nhân tương lai của đất nước

Đức tính cần cù, sáng tạo và đặc biệt tình đoàn kết giúp nhau, nên hiện nay bà con ta ở E tó và các xã lân cận là người Cương gián không có hộ nghèo, mà bà con luôn sát cánh bên nhau, thông tin, truyền đạt cho nhau những kinh nghiệm sản xuất giúp nhau cùng phát triển. Bác Lê Văn Minh nói: “Bà con chúng tôi luôn mong muốn mỗi cá nhân dù cương vị nào ở quê hương hãy cùng chung sức xây dựng Cương gián ta giàu mạnh về kinh tế, giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thông văn hóa tốt đẹp của làng quê địa linh nhân kiệt, cái nôi sinh ra những người con kì tài rải khắp trên mọi miền đất nước…”. Bác có ý tượng rồi đây Hội đồng Hương ở E Tó sẽ có những việc làm cụ thể hơn hướng về đất mẹ.

Bác Lê Văn Minh – Hội trưởng hội đồng hương Cương Gián tại ETó.

Trước lúc chia tay E Tó trở về Hà Nội chúng tôi được chung vui với ông Minh, ông Mùi, anh Quang, anh Long, anh Trường, anh Vinh, bà Hoa… Câu thổ ngữ thiêng liêng “Quai hò trắc” được đồng thanh cất lên tôi như lắng lại: Tình cảm lắm, yêu thương lắm! Có lẽ không ở đâu như trong mỗi người con Cương gián, Họ luôn sống mộc mạc, giản dị, nghĩa tình sâu đậm đến thế, bà con nơi đây đã hợp nên một cộng đồng, tay nắm chặt tay vượt khó vươn lên xứng danh cộng đồng làng Cương gián trên mảnh đất xa xôi E Tó, Krông năng, Đắk Lắk; xứng danh con của đất mẹ Cương Gián ngàn năm linh kiệt…

E Tó ngày giổ tổ Hùng Vương năm 2010

Nguyễn Văn Hạnh